EFFECT.UZ – ҲАҚИҚАТ УЧУН!
Сўнгги янгиликлар
“ШҲТ саммити доирасидаги учрашувларнинг миқёси жуда катта, бундай ҳолат олдин кузатилмаган” – Комил Арипов

“ШҲТ саммити доирасидаги учрашувларнинг миқёси жуда катта, бундай ҳолат олдин кузатилмаган” – Комил Арипов

Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти бўлим бошлиғи Комил Мирсаидович Арипов ШҲТ саммитида эксперт сифатида иштирок этиши кўзда тутилган. Арипов Effect.uz мухбири билан суҳбатда мазкур саммитнинг Ўзбекистон учун нимаси билан аҳамиятли эканлиги ва бошқа айрим саволларга жавоб бериб ўтди.

ШҲТ САММИТИ ҲАҚИДА ФИКРЛАРИНГИЗ?

Сўнгги пайтда кузатилаётган геосиёсий зиддиятлар, дунёнинг кўплаб нуқталарида ҳарбий низоларнинг эскалацияси глобал таъминот занжирининг ва давлатларнинг савдо ва инвестицион ҳамкорлигининг бузилишига ҳамда энергетика ва озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлашга нисбатан таҳдидларни кучайишига олиб келмоқда.

Ушбу омилларнинг барчаси дунёда блокларнинг ўзаро зиддияти вужудга келиши ва унинг авж олиши эҳтимолини оширмоқда.

ШҲТнинг Самарқанд саммити дунёда кузатилаётган геосиёсий кескинлик даражасини камайтириш ва халқаро хавфсизликка бўлган турли таҳдидлар ва уларнинг вужудга келиши эҳтимолини бартараф этишга қаратилган муҳим халқаро воқелик бўлиши кутилмоқда.

Бундай таҳликали шароитда ушбу саммитнинг Ўзбекистонда ўтказилиши рамзий маънога эга, зеро, мамлакатимизда тинчликпарвар сиёсат амалга оширилмоқда, ШҲТнинг жорий 22-саммити 15-16 сентябрь кунлари пандемия сабабли юзага келган 3 йиллик танаффусдан кейин биринчи маротаба бевосита онлайн форматда ўтказилмоқда.

2019 йилда Бишкек шаҳридаги саммитдан кейин ШҲТнинг Москвадаги (2020 й.) ва Душанбедаги (2021 й.) йиғилишлари виртуал ёки гибрид шаклда ўтказилган эди. Шу боис, Самарқанд шаҳридаги навбатдаги саммит халқаро майдондаги нафақат муҳим, балки узоқ кутилган ҳодиса ҳисобланади.

Юқори даражадаги йиғилиш давомида икки томонлама, глобал ва минтақавий масалалар ҳар томонлама муҳокама қилинади. Шу мақсадда Саммитнинг кенгайтирилган ва тор доирадаги, шунингдек, ташкилотга аъзо-давлатлар етакчиларининг ҳамда халқаро ташкилотларнинг икки ва уч томонлама учрашувлари жумладан, РФ, ХХР, Туркия, Беларусь, Ҳиндистон давлатлари президентларининг, Саудия Арабистони Қироллиги, Қатар, Миср давлатларининг юқори мартабали вакиллари ва БМТ Бош котиби ўринбосари, МДҲ бош котиби ва бошқа қатор минтақавий ташкилотлар вакиллари иштирокида бир қатор учрашувлар бўлиб ўтиши кутилмоқда.

Саммит доирасидаги учрашувларнинг миқёси ва кўлами катта бўлиб, бундай ҳолат олдин кузатилмаган. Шу боис, ушбу учрашувларни “саммит ичидаги саммит”лар деб аташ мумкин.

Ҳозирда мазкур саммитда 15 та давлат раҳбарлари иштирок этиши тасдиқланган. Улар ШҲТга аъзо 8 та давлат раҳбарлари: Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев, Ҳиндистон бош вазири Нарендра Моди, Қозоғистон президенти Қосим-Жомарт Тўқаев, Қирғизистон президенти Садқр Жапаров, Хитой халқ республикаси раиси Си Цзиньпин, Покистон бош вазири Шаҳбоз Шариф, Россия президенти Владимир Путин, Тожикистон президенти Имомали Рахмон.

Шунингдек, ташкилотда кузатувчи мақомидаги давлатлар раҳбарлари ҳам саммитда иштирок этади: Беларусь президенти Александр Лукашенко, Эрон Ислом республикаси президенти Иброҳим Раиси, Мўғулистон президенти Ухнаагийн Хурэлсух. Саммитга меҳмон сифатида Туркия президенти Ражаб Эрдоған, Озарбайжон президенти Илҳом Алиев, Туркманистон президенти Сердар Бердымухамедов ҳамда Арманистон бош вазири Никол Пашинянлар ташриф буюриши кутилмоқда.

Бундан ташқари, ушбу йирик сиёсий тадбирда ШҲТ ўзаро расмий алоқалар ўрнатган 10 та халқаро ва минтақавий ташкилотлар раҳбарлари жумладан, БМТ, ЭСКАТО, ЮНЕСКО, МДҲ, КХШТ, ЕОИИ, АДГ, ИҲТ, ОҲИЧБК иштирок этади.

Самарқанд саммити ШҲТ ўзини Марказий Осиё атрофидаги Евроосиё минтақасининг кенг ҳудудини ўзида бирлаштирган йирик халқаро ташкилот сифатида намоён этиши кутилмоқда.

Ушбу тадбирнинг Самарқанд шаҳрида бўлиб ўтиши алоҳида аҳамиятга эга. Зеро, Самарқанд Буюк ипак йўлининг муҳим чорраҳаси сифатида азалдан турли халқ ва давлатлар ҳамкорлиги учун тарихий жой ва марказ бўлиб келган. Ушбу машҳур шаҳар доимо турли халқаро сиёсий, маданий-гуманитар, савдо-иқтисодий муносабатлар учун ўзига хос кўприк вазифасини ўтаган. Самарқанднинг ноёб мероси ШҲТнинг қадриятлари — «Шанхай руҳи»га — ўзаро ишонч ва манфаат, тенглик, турли маданиятларга ҳурмат ва биргаликдаги тараққиётга тўла мос келади.

Ўзбекистоннинг мазкур тадбирга юқори даражада тайёргарлик кўриши ва саммитнинг бевосита Самарқандда бўлиб ўтиши унга яратувчанлик, ҳамкорлик, тинчликпарварлик муҳитини шакллантира олди".

САММИТ ЎЗБЕКИСТОН УЧУН НИМАСИ БИЛАН АҲАМИЯТЛИ?

"Саммитда иштирок этувчилар таркиби (15 та давлат ва 10 та халқаро ташкилотлар раҳбарлари) кўлами Ўзбекистоннинг биринчи навбатда Шавкат Мирзиёевнинг халқаро майдонда обрў-эътибори ва нуфузи ортиб бораётганлигидан дарак беради.

Бу Ўзбекистонга «медиатор»лик ролини, шу жумладан дунёда турли кескинлик ўчоғлари ортиб бораётган пайтда мамлакатимизни умумий фаровонлик ва барқарор тараққиёт учун минтақада бирлашувчанлик майдонини яратиш вазифасини юкламоқда.

Бунга мисол сифатида Ўзбекистоннинг Марказий Осиёда яхши қўшничиликка асосланган минтақавий сиёсатининг муваффақиятли амалга оширилиши натижасида йиллар давомида тўпланиб қолган муаммоларни муроса орқали ҳал қилинганини кўрсатиш мумкин.

Таҳлиллар шуни кўрсатмоқдаки, Ўзбекистоннинг ШҲТ доирасида илгари сурган ва амалга оширилган ташаббуслари сони бўйича ташкилотда етакчи позицияга эга. Айни вақтда, ўтган йилларда расмий Тошкент асосан хавфсизлик соҳасида фаоллик кўрсатган бўлса, ҳозирда янги ва амалий характерга эга бўлган иқтисодий ривожланиш ва маданий-гуманитар ҳамкорлик бўйича ташаббусларни илгари сурмоқда.

Ўзбекистоннинг янги ташаббуслари ШҲТ доирасидаги ҳамкорликка кучли туртки берди ва ташкилотда сифат жиҳатидан мутлақо янги ҳамкорлик форматларини жорий қилишга йўл очиб берди. Хусусан:

- темир йўл транспорти соҳаси раҳбарларининг учрашувлари, камбағалликни қисқартириш бўйича масъул раҳбарлар, АКТни ривожлантириш вазирлари механизми;

- Ўзбекистонда ШҲТ халқаро дипломатияси Маркази;

- Самарқанд шаҳрида «Ипак йўли» халқаро туризм университети.

Буларнинг барчаси Ўзбекистон ШҲТга аъзо-давлатлар салоҳиятини бирлаштириш, умумий ресурсларни, географик, саноат ва технологик имкониятларини амалга ошириш борасида қатъий позицияга эга эканлигидан далолат беради. Зеро, бундай ёндашув нафақат ташкилотга аъзо давлатлар миллий иқтисодиётини ривожланиши, балки Евроосиё макони ривожи учун кучли туртки беради ва шу орқали дунё иқтисодиёти ривожига муҳим ҳисса қўшади.

Бу ўринда, аввало, энергетика, транспорт, коммуникация ва агросаноат комплексини ривожлантириш каби муҳим стратегик йўналишларга урғу берилмоқда.

Ўзбекистоннинг ШҲТ истиқболига оид ёндашув ва позицияси доимо аниқ бўлиб келган. Расмий Тошкент изчил тарзда мазкур ташкилотнинг блоклардан холи бўлиши кераклигини ёқлайди ва унинг фаолиятида иқтисодий йўналиш устувор бўлиши кераклиги мақсадга мувофиқ деб ҳисоблайди. Бу борада давлатимиз Раҳбарининг саммитда билдирадиган  ташаббуслари ушбу позициянинг навбатдаги тасдиғи бўлади".

НИМА УЧУН ШҲТ БИЛАН МУАЙЯН ФОРМАТДА ЎЗАРО ҲАМКОРЛИК ҚИЛИШ УЧУН БОШҚА ДАВЛАТЛАР ТОМОНИДАН ҚИЗИҚИШ ОРТИБ БОРМОҚДА?

"ШҲТ доимо ўзаро ҳамкорликка очиқ бўлиб келган ва шундай бўлиб қолади. Бу халқаро ташкилот барча давлатлар билан уларнинг иқтисодий ривожланиш даражаси ва бошқа кўрсаткичларидан қатъий назар ўзаро ҳамкорликка тайёр.

Айни пайтда, ШҲТ «Шанхай руҳи»га содиқ қолган ҳолда турли халқаро ташкилотлар билан кенг мулоқот ва ҳамкорлик қилмоқда. Ташкилот 2004 йилда БМТнинг Бош Ассамблеясида кузатувчи мақомини олган. Шунингдек, БМТнинг бир қатор тузилмавий идоралари билан алоқа ўрнатган. Бундан ташқари, ШҲТ МДҲ, КХШТ, АСЕАН, ЕОИИ, АДГ, ИҲТ, ОҲИЧБК каби ташкилотлар билан ҳамкорлик муносабатларини ўрнатган.

Ўтган йиллар тажрибаси кўрсатишича, ШҲТнинг асосий фаолияти минтақада конструктив ҳамкорликни ҳар томонлама ривожлантиришга кўмаклашиш, биргаликда тинчликни, хавфсизликни ва барқарорликни сақлаш ва таъминлаш масалаларига қаратилган.

Энг муҳими, ташкилотга аъзо давлатлар ушбу йўналишдаги фаолиятни амалга оширишда тенг ҳуқуқлилик, ўзаро бир-бирини тушуниш ва ҳар бир аъзо давлат фикрини ҳурмат қилиш асосида бирлашиш нуқталарини излаш, аъзо давлатлар ўртасидаги тушунмовчиликларни тинчлик йўли билан ҳал қилиш, бошқа давлатлар ва минтақаларга қарши ҳаракат қилмаслик тамойилларига амал қилишади.

ШҲТ халқаро ва минтақавий муҳим муаммоларни блок сиёсати, мафкуралаштириш ва конфронтацион ёндашув орқали ҳал қилишга қарши.

Айнан ушбу омиллар ШҲТга бўлган интилишни кучайтирмоқда ва унинг аъзолари, кузатувчилари ва мулоқот бўйича ҳамкорлари ортмоқда.

Ҳозирда ШҲТга 8 та давлат аъзо, 4 давлат кузатувчи, 9 та давлат мулоқот бўйича ҳамкор давлат мақомига эга.

Самарқанд саммитида Беларусь республикасининг ташкилотга аъзо бўлиш ташаббусини билдириш ва Эрон Ислом республикасининг ШҲТга аъзо давлат мақомини олиши учун Англашув меморандумини (Меморандума об обязательствах) имзолаш, қатор давлатларга кузатувчилик ва мулоқот бўйича ҳамкор мақомини бериш, бир нечта давлатларнинг мулоқот бўйича ҳамкор мақомини олиш бўйича аризалари кўриб чиқилади". 

«Улашинг»

  • Смайлы и люди
    Животные и природа
    Еда и напитки
    Активность
    Путешествия и места
    Предметы
    Символы
    Флаги
Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив

RATING