Sud amaliyotida daʼvoni qanoatlantirmaslikning yangi, «antiqa» usuli paydo böldi. Bu usulning mohiyati oddiy: daʼvogar va uning vakili keltirgan vajlarga umuman baho bermaslik. Ularni körmaganga olib, jimgina ötiriş. Şikoyatda vajlarni qayta-qayta yozsangiz ham natija özgarmaydi. Qonunda nima deyilgani, Oliy sud Plenumi qarorlarida nima tuşuntirilgani göyo ahamiyatsiz.
Bu gapim asossiz bölmasligi uçun bitta aniq hujjatni misol qilib keltiraman. Bu Oliy sud sudyasi M.Rabiyeva tomonidan 2026-yil 13-noyabrda çiqarilgan ajrim. Ajrim bilan 2-2001-2608/87-sonli fuqarolik işi böyiça taftiş şikoyatini Oliy sudning Fuqarolik işlari böyiça sudlov hayʼatiga ötkaziş rad etilgan.
Iş nima haqida
Daʼvogar U.B. «Özbekiston Milliy metrologiya instituti» davlat muassasasi Buxoro filiali boşliği lavozimida qariyb beş yil işlagan. 2025-yil aprelida mehnat şartnomasi uning arizasi asosida bekor qilingan. Daʼvogar arizani iş beruvçining ikki oydan keyin boşqa iş beriş haqidagi vaʼdasiga işonib yozganini aytadi. Vaʼda bajarilmagaç, u işga tiklaşni sörab sudga murojaat qilgan.
Buxoro tumanlararo sudi 2026-yil 26-martda daʼvoni daʼvo muddati ötkazib yuborilgani sababli rad etgan. Navoiy viloyat sudining apellyatsiya (7-iyul) va taftiş (5-oktyabr) instansiyalari bu qarorni özgarişsiz qoldirgan. Oliy sud sudyasi esa şikoyatni sudlov hayʼatiga ötkazişni rad etgan.
Ajrimning özi öz xulosasini inkor etadi
Eng qiziği şundaki, ajrimni öqiş kifoya. Unda keltirilgan faktlarning özi çiqarilgan xulosaga zid keladi.
Birinçi. Ajrimda buyruq 2025-yil 21-aprelda iş beruvçining elektron raqamli imzosi bilan tasdiqlangani yozilgan. Şu ajrimning özida daʼvogar 2025-yil 18-aprelda buyruq bilan taniştirilgani aytiladi. Hali tasdiqlanmagan buyruq bilan qanday qilib taniştiriş mumkin? Bu savolga ajrimda javob yöq.
Ikkinçi. Ajrimda Mehnat kodeksining 560-moddasiga havola qilingan. Unga köra, muddat buyruq nusxasi topşirilgan kundan boşlab hisoblanadi. Ammo işda buyruq bilan «taniştirilgani» haqidagi tilxat bor, xolos. Nusxa aynan qaçon va kimga topşirilgani ajrimda körsatilmagan.
Uçinçi. RSEM Samarqand viloyatlararo bölimining 2026-yil 22-iyundagi xulosasiga köra, tilxatdagi buyruq haqidagi qölyozma yozuvlar daʼvogarga tegişli emas. Bu xulosa ajrimning özida keltirilgan. Şunga qaramay, sud aynan şu tilxatni muddat boşlanişiga asos qilib olgan. Ekspert xulosasi daʼvogar foydasiga bölsa, unga baho berilmaydi.
Törtinçi. Mehnat daftarçasini daʼvogarning özi emas, 2025-yil 23-aprelda işonçnoma asosida boşqa şaxs olgan. Bu holat ham daʼvogar buyruq nusxasini şaxsan olganini isbotlamaydi.
Beşinçi. Daʼvogarning asosiy vaji şundan iborat: ariza iş beruvçining vaʼdasiga işonib yozilgan, yaʼni u ixtiyoriy bölmagan. Bu vaj muddatni uzrli sabab bilan tiklaş masalasiga ham bevosita aloqador. Ajrimda bu haqda biror jumla yöq.
«Örganilgan va töğri baho berilgan» — javob örnidagi qolip
Şikoyatdagi barça vajlarga ajrimda bitta jumla bilan «javob» berilgan. Unda vajlar «viloyat sudi taftiş instansiyasi tomonidan örganilgan va sud hujjatlariga tegişli töğri huquqiy baho berilgan» deyiladi. Qaysi vaj qanday örganilgani ham, nima uçun asossiz deb topilgani ham aytilmagan.
Bu holatda har bir instansiya bir-biriga işora qiladi. Tuman sudi muddatga tayanadi. Apellyatsiya tuman sudini maʼqullaydi. Viloyat taftiş instansiyasi apellyatsiyani maʼqullaydi. Oliy sud sudyasi esa «viloyat sudi örgangan» deb qöya qoladi. Natijada daʼvogarning vajlarini aslida heç kim mazmunan körib çiqmaydi.
Fuqarolik protsessual kodeksi sud hujjatining asoslantirilgan bölişini talab qiladi. Taraflarning vajlari rad etilgan bölsa, ular nima sababdan rad etilgani körsatilişi şart. Oliy sud Plenumi ham sudlarga buni qayta-qayta tuşuntirgan. Vajga baho bermaslik ham amalda unga baho berişning bir şakli bölib qolmoqda. Faqat bu baho qonunga emas, qulaylikka asoslangan.
Bu şunçaki bitta iş emas
Bunday ajrimlar fuqaroning sudga bölgan işonçini yemiradi. Odam öz vajlarini yozib, dalil töplab, ekspertiza ötkazib, bir neça instansiyadan ötadi. Oxirida esa birorta vajiga javob ololmaydi. Bu holatda sud himoya vositasi bölişdan töxtab, rasmiyatçilikka aylanadi.
Şu bois men quyidagilarni zarur deb hisoblayman:
Oliy sud raisi vajlarga baho bermasdan çiqarilayotgan qolipli ajrimlar amaliyotini örganişi va bu masalada aniq körsatma berişi kerak.
Sudyalar oliy kengaşi sud hujjatlarining asoslantirilganligi masalasini alohida nazoratga olişi lozim.
Sudyalar malaka hayʼati qonun va Plenum tuşuntirişlarini ataylab eʼtiborsiz qoldirgan sudyalarga nisbatan qonunda belgilangan çoralarni körişi şart.
Mazkur ajrimga nisbatan Oliy sud raisi (örinbosari) nomiga uni bekor qiliş töğrisida ariza beriş huquqi bor va biz undan foydalanamiz. Ammo masala bitta iş doirasidan ança keng. Sud vajni eşitmasa, u adolatni ham eşitmaydi.
Şavkat Mavlyanov, advokat




