Шербек Раҳмонов ишида нега жиноятга бошқача ҳуқуқий баҳо бериш талаб қилинмоқда? Инсон ҳаётига зомин бўлган воқеада фақат оқибатни қайд этишнинг ўзи етарлими? Ёки воқеа қандай тайёрлангани, ҳужум қандай содир этилгани, одамзотга нисбатан қандай ҳаракатлар амалга оширилгани ва воқеадан кейин иштирокчилар ўзини қандай тутгани ҳам жиноятнинг ҳуқуқий таснифини белгилашда ҳал қилувчи аҳамият касб этадими?
Самарқанд вилояти Паяриқ туманида Шербек Раҳмонов ва Нодир Матиевга нисбатан содир этилган ҳужум билан боғлиқ жиноят иши юзасидан ана шу саволлар очиқ қолмоқда.
Марҳум Шербек Раҳмоновнинг оиласи эса ишга берилган ҳуқуқий баҳодан норози бўлиб, қилмишни қасддан одам ўлдириш нуқтаи назаридан ҳам қайта кўриб чиқиш зарурлигини талаб қилмоқда.
Марҳумнинг акаси нимани даъво қилмоқда?
Шербек Раҳмоновнинг акаси Хуршид Раҳмоновнинг таъкидлашича, укасига бош қисмига арматура билан бир неча марта қаттиқ зарба берилган. Унинг айтишича, Шербек овлоқ жойга олиб борилиб, кўмилган. Кейин унинг тирик қолгани маълум бўлгач, унга нисбатан сим билан бўғиш каби ноинсоний ҳаракатлар содир этилган.
Агар бу даъволар далиллар билан тасдиқланса, масала фақат оғир тан жароҳати етказилгани билан чекланиб қолмаслиги мумкин.
Чунки жиноятни ҳуқуқий баҳолашда фақат жабрланувчининг қандай жароҳат олгани эмас, балки унга нисбатан ҳаракатлар қандай шароитда, қандай усулда ва қандай мақсадда амалга оширилгани ҳам аҳамиятли.
Марҳумнинг акаси айнан шу нуқтага урғу бермоқда: укасига нисбатан қилинган ҳаракатларда қасддан одам ўлдириш нияти бўлган-бўлмагани ҳам текширилиши керак, деб ҳисобламоқда.
Албатта, булар — марҳум яқинининг баёнотлари. Уларнинг ҳуқуқий аҳамияти эса фақат тегишли далиллар билан тасдиқланганидан кейин белгиланиши мумкин.
Иш эса 97 билан эмас балки, 104-моддага йўналтирилган...
ЭФФЕЦТ.УЗ манбасига тақдим этилган иш ҳужжатларида жиноят иши Жиноят кодексининг 104-моддаси билан қўзғатилгани, кейинги ҳужжатларда эса мазкур модданинг 3-қисми «д» банди кўрсатилгани акс этган.
Марҳумнинг акаси эса жиноятга Жиноят кодексининг 97-моддаси — қасддан одам ўлдириш нуқтаи назаридан ҳам ҳуқуқий баҳо бериш масаласини кўтармоқда.
Демак, бу ерда асосий баҳс битта саволга бориб тақалади:
Тергов органи воқеадаги барча ҳаракатларни ҳисобга олган ҳолда ҳуқуқий таснифни белгиладими ёки асосий эътибор фақат етказилган жароҳатнинг оғирлигига қаратилдими?
Бу саволга жавоб бериш учун воқеанинг фақат якуни эмас, бутун занжири ўрганилиши керак.
Воқеа олдидан нима бўлган?
Марҳумнинг акаси воқеадан олдин укаси таъқиб қилинганини, ҳужум бир неча киши иштирокида содир этилганини ва бу ҳолатларга оид далиллар мавжудлигини иддао қилмоқда. У айрим шахслар ва воқеа иштирокчилари ҳақида ҳам кўрсатмалар берган.
Агар воқеа олдидан жабрланувчини таъқиб қилиш, уни маълум бир жойга олиб бориш ёки унга нисбатан режали ҳаракатлар амалга оширилгани ҳақида далиллар мавжуд бўлса, уларнинг жиноят таркибига таъсири қандай баҳоланган?
Бу содда жараён эмас. Чунки воқеадан олдинги ҳаракатлар эҳтимолий қасднинг мавжудлиги ёки мавжуд эмаслигини аниқлашда муҳим аҳамиятга эга бўлиши мумкин.
Видеокузатув ёзувлари нимани кўрсатади?
Ишга оид ҳужжатлар рўйхатида видеокузатув ёзувларини кўздан кечириш баённомаси ҳам мавжуд. Демак, видеоматериаллар тергов доирасида ўрганилган. Аммо бу ерда яна бир принсипиал савол пайдо бўлади:
Видеоёзувлар шунчаки кўриб чиқилдими ёки ундаги ҳар бир муҳим ҳаракат жиноят ишидаги бошқа далиллар билан солиштирилдими?
Ким қаерда бўлган?
Ким биринчи бўлиб ҳаракат қилган?
Жабрланувчи қандай ҳолатда олиб кетилган?
Унга нисбатан қандай ҳаракатлар амалга оширилган?
Воқеадан кейин иштирокчилар қаерга борган?
Уларнинг ҳаракатлари воқеадан кейинги ҳолатни қандай изоҳлайди?
Бу саволларнинг ҳар бири жиноятнинг ҳуқуқий таснифи учун аҳамиятли бўлиши мумкин.
Шунинг учун видеокузатув ёзувининг борлиги эмас, ундаги маълумотларга қандай ҳуқуқий баҳо берилгани муҳим.
Гувоҳлар кўрсатмалари-чи?
Марҳумнинг акаси келтираётган важлардан яна бири — воқеада бир нечта шахс иштирок этгани ҳақидаги даъво. Шундай экан, гувоҳлар кўрсатмалари ўзаро солиштирилганми? Улардаги зиддиятлар аниқланганми?
Кимнинг кўрсатмаси қайси далил билан тасдиқланган?
Кимнинг кўрсатмаси рад этилган ва нима сабабдан?
Марҳум яқини томонидан билдирилган ҳар бир муҳим важ бўйича алоҳида процессуал текширув ўтказилганми?
Жамоатчилик учун энг муҳим саволлардан бири ҳам шу.
Чунки бирор далилни ишга қўшишнинг ўзи ҳали унга тўлиқ ҳуқуқий баҳо берилганини англатмайди.
27-октябр: тергов тамомланган
2026-йил 27-октябрда тузилган баённомада дастлабки тергов ҳаракатлари тамомлангани, тўпланган ҳужжатлар айблов хулосасини тузиш учун етарли деб топилгани қайд этилган.
Шунингдек, жабрланувчининг қонуний вакили ва унинг ҳимоячисига иш материаллари билан танишиш имконияти берилган. Бу процессуал жараёндаги муҳим босқич.
Аммо терговнинг якунлангани ишдаги барча саволлар ҳам автоматик равишда тугади, дегани эмас. Аксинча, айнан шу босқичда жабрланувчи томон иш материалларини ўрганиб, терговда эътибордан четда қолган деб ҳисоблаган ҳолатларни кўтариши мумкин.
Ҳужжатларда жабрланувчининг қонуний вакилига иш материаллари билан танишиш, эътироз ва илтимосномалар киритиш ҳуқуқи берилгани ҳам кўрсатилган.
Эндиликда савол:
Агар жабрланувчи томон тергов натижаларига эътироз билдирса, унинг важлари қай тартибда ва қайси орган томонидан кўриб чиқилади?
Энг оғир савол: ҳуқуқий тасниф тўлиқ текширилдими?
Марҳумнинг оиласи талаб қилаётган нарса — кимнидир олдиндан айбдор деб эълон қилиш эмас. Улар жиноятнинг ҳуқуқий таснифига оид масалага бошқача ёндашишни сўрамоқда. Бу талабнинг моҳиятини бир савол билан ифодалаш мумкин:
Агар инсонга бир неча марта оғир зарба берилгани, уни овлоқ жойга олиб бориш, кўмиш ва тирик қолганидан кейин бўғиш ҳақидаги даъволар мавжуд бўлса, ушбу ҳолатларнинг барчасига 104-модда доирасида тўлиқ ҳуқуқий баҳо берилганми?
Ёки ушбу ҳолатлар жиноятнинг бошқа эҳтимолий ҳуқуқий таснифи нуқтаи назаридан ҳам алоҳида текширилиши керакмиди? Бу саволга фақат тергов материалларини тўлиқ ўрганган ваколатли органлар жавоб бериши мумкин.
Тергов якунланган бўлса, ҳақиқатга олиб борадиган саволлар ҳам якунландими?
Шербек Раҳмонов ишида бугун очиқ турган масала фақат «ким айбдор?» деган савол эмас.
Яна муҳимроқ саволлар бор:
Жиноят қандай содир этилган?
Нима учун содир этилган?
Воқеадан олдин қандай ҳаракатлар бўлган?
Воқеа вақтида қандай ҳаракатлар амалга оширилган?
Воқеадан кейин иштирокчилар ўзини қандай тутган?
Бу ҳаракатларнинг барчасига ягона ҳуқуқий мантиқ асосида баҳо берилганми?
Ва ниҳоят:
Марҳумнинг оиласи кўтарган асосий эътирозлар терговда тўлиқ ва холис текширилганми?
Бу саволлар кимнидир судсиз айбдор қилиш учун эмас. Аксинча, инсон ҳаёти билан боғлиқ ишда ҳар бир муҳим ҳолат четда қолмаганига ишонч ҳосил қилиш учун қўйилмоқда.
ЭФФЕЦТ.УЗ Самарқанд вилояти ИИБ ҳузуридаги Тергов бошқармаси ва ваколатли прокуратура органларидан мазкур саволларга расмий муносабат кутади.
Агар тергов органи 104-модда бўйича ҳуқуқий таснифни танлашга асос бўлган ҳолатларни тушунтирса, шунингдек, марҳум яқинининг 97-модда бўйича ҳуқуқий баҳо бериш ҳақидаги важлари қандай текширилганини маълум қилса, бу жамоатчилик учун ҳам муҳим аниқлик бўлади.
Зеро, терговнинг тамомлангани ишнинг моҳиятига оид саволлар ҳам тугади, дегани эмас. Ҳақиқатга эришиш учун берилган ҳар бир асосли саволга қонун доирасида жавоб бўлиши керак.
ЭФФЕЦТ.УЗ иш бўйича янги маълумотларни қонунийлик, холислик ва журналистик текширув тамойиллари асосида ўрганишда давом этади. Расмий муносабатлар олинса, улар ҳам материалда тўлиқ ёритилади. Тергов сири билан ҳимояланадиган маълумотлар ошкор этилмайди, судда ҳали исботланмаган даъволар эса факт сифатида тақдим қилинмайди.
Журналист: Моҳинур Ҳамдамова
