Davlat bergan huquq, Kadastr rad etgan ariza va sud eshigigacha yetib kelgan bahs…
«Ijro hujjatidagi talablar amalda ijro etildi.«
Bu bir jumla Xivadagi muhokamaga nuqta qoʻyishi kerak edi. Majburiy ijro byurosi aynan shunday qaror qabul qildi. Ammo bir necha oy oʻtib, ushbu ish boʻyicha fuqaro Lochin Ibragimov Effect.uz tahririyatiga murojaat qildi.
Uning aytishicha, sud qarori ijro etilgan deb hisoblangan boʻlsa-da, u hali ham oʻz huquqiga erisha olmagan.
Xoʻsh... Unda ijro etilgan harakat nimadan iborat?
Effect.uz ushbu materialni tayyorlash jarayonida 80 sahifadan ortiq sud hujjatlari, davlat organlarining rasmiy javoblari, arxiv maʼlumotlari hamda murojaatchi taqdim etgan materiallarni oʻrgandi. Materialda keltirilgan barcha faktlar mavjud hujjatlarga asoslanadi. Ayni paytda tahririyat mazkur masala yuzasidan barcha masʼul davlat organlarining rasmiy munosabatini ham kutadi.
Sud qarorini kim bajaradi?
Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga koʻra, sud hokimiyati mustaqil hisoblanadi. Sudlar chiqargan va qonuniy kuchga kirgan qarorlar esa barcha davlat organlari, mansabdor shaxslar, tashkilotlar hamda fuqarolar uchun majburiydir. Bu qoida qonunlarda aniq belgilab qoʻyilgan.
Ammo Effect.uz oʻrgangan Xorazm viloyatidagi bir ish ushbu qoida amalda qanday ishlashi haqida jiddiy savollarni oʻrtaga chiqarmoqda. Bu surishtiruv yer haqida emas. Bu surishtiruv 300 kvadrat metr haqida ham emas.
Bu surishtiruv qonuniy kuchga kirgan sud qarorining haqiqiy ijrosi nimani anglatishi haqida.
Hammasi 2001-yilda boshlangan…
Hujjatlarga koʻra, 2001-yil 5-yanvarda Xiva tuman hokimining 3-son qarori qabul qilinadi. Ushbu qaror bilan fuqaro Lochin Ibragimovga buzilgan uy oʻrniga 300 kvadrat metr yer maydoni ajratilishi belgilangan. Bu oddiy xizmat xati emas. Bu davlat organi qabul qilgan huquqiy hujjat hisoblanadi.
Bu hujjat nima uchun muhim?
Chunki ushbu ishdagi barcha keyingi voqealar aynan shu qarordan boshlanadi. Agar mazkur qaror boʻlmaganida, keyinchalik na Kadastr bilan bahs, na sud muhokamasi yuzaga kelgan boʻlar edi.
Arxiv ham ushbu qaror mavjudligini tasdiqlaydi
Oradan yillar oʻtadi. Fuqaro huquqini amalga oshirish maqsadida tegishli idoralarga murojaat qiladi. Shunda arxiv materiallari ham koʻtariladi.
Arxivning rasmiy maʼlumotnomasiga koʻra, 2001-yilgi hokim qarori haqiqatan ham mavjud. Bu holat keyinchalik sud muhokamasida ham muhim dalil sifatida baholangan.
Oradan qariyb chorak asr oʻtdi...
Yillar oʻtib, fuqaro ushbu qaror asosida kadastr hujjatlarini rasmiylashtirish uchun Davlat kadastrlari palatasiga murojaat qiladi. Mantiqan qaraganda, avval qabul qilingan qarorni rasmiylashtirish jarayoni boshlanishi kerak edi. Biroq voqealar boshqacha rivojlanadi.
Kadastr javobi: «Yoʻq«
Fuqaro murojaat qiladi. Ammo Davlat kadastrlari palatasi uning arizasini rad etadi.
Rad etishga asos sifatida huquqni tasdiqlovchi hujjatlar hamda arizadagi maʼlumotlar bilan bogʻliq eʼtirozlar keltiriladi. Mazkur rad javobi keyinchalik butun ishning sudgacha yetib borishiga sabab boʻladi.
Bu hujjat nima uchun muhim?
Aynan shu rad javobi fuqaroni sudga murojaat qilishga majbur qilgan. Bu hujjatda keltirilgan asoslar keyinchalik sud tomonidan huquqiy jihatdan baholanadi.
Sudgacha yetib kelgan bahs
Shu tariqa bahs maʼmuriy sudga koʻchadi. Endi savol shunday qoʻyiladi:
Davlatning oʻzi 2001-yilda qabul qilgan qaror keyinchalik kadastr hujjatlarini rasmiylashtirish uchun yetarli huquqiy asos hisoblanadimi yoki yoʻq?
Bu savolga javobni endi sud berishi kerak edi.
Sud boshqacha qaror qabul qildi
Kadastrning rad javobidan keyin fuqaro oʻz huquqini sud orqali himoya qilishga qaror qildi. Shu tariqa ish Urganch tumanlararo maʼmuriy sudida koʻrib chiqildi.
Sud oldidagi asosiy savol oddiy edi: 2001-yilgi hokim qarori va arxiv hujjatlari fuqaroning huquqini tasdiqlaydimi yoki yoʻq?
Bu savolga javob berish uchun sud tomonlarning tushuntirishlarini, arxiv maʼlumotlarini hamda Kadastr keltirgan asoslarni oʻrgandi.
Surishtiruv davomida oʻrganilgan hujjatlarga koʻra, sud ishni bir necha jihatdan baholagan. Avvalo, sud Xiva tuman hokimining 2001-yilgi qarori haqiqatan ham qabul qilinganini eʼtiborga olgan. Ikkinchidan, mazkur qaror arxiv maʼlumotnomasi bilan ham tasdiqlanganini qayd etgan.
Uchinchidan, Kadastr rad javobida keltirilgan asoslarni qonunchilik talablari nuqtayi nazaridan tahlil qilgan.
Sud Kadastrning rad javobini qonuniy deb topmadi
Hal qiluv qarorida sud Kadastr keltirgan asoslarni huquqiy jihatdan baholaydi. Sud xulosasiga koʻra, rad javobida keltirilgan asoslar fuqaroning talabini rad etish uchun yetarli deb topilmagan. Natijada sud Davlat kadastrlari palatasining rad javobini qonunga zid deb hisoblaydi. Bu esa mazkur ishdagi burilish nuqtasiga aylanadi. Chunki endi bahs faqat rad javobi haqida emas, balki davlat organining majburiyati haqida ketadi.
Sud Kadastr zimmasiga majburiyat yukladi
Hal qiluv qarorining eng muhim qismi uning yakuniy qismi hisoblanadi. Chunki aynan shu yerda sud davlat organi qanday harakat qilishi shartligini belgilaydi. Ushbu ishda ham sud shunchaki Kadastr qarorini bekor qilish bilan cheklanmagan. Sud Kadastr zimmasiga muayyan harakatni amalga oshirish majburiyatini yuklagan.
Bu esa keyinchalik ijro ishini qoʻzgʻatish uchun huquqiy asos boʻlgan.
«...Davlat kadastrlari palatasi zimmasiga kadastr pasportini rasmiylashtirish majburiyati yuklansin...«
MIB ham, Kadastr ham, keyingi barcha davlat organlari ham aynan shu hal qiluv qarorini ijro etishi kerak edi.
Sud qarori ustidan shikoyat keltirilmadimi?
Hujjatlarga koʻra, hal qiluv qarori ustidan belgilangan muddatda shikoyat berilmagan.
Bu esa sud qarorining qonuniy kuchga kirishiga sabab boʻlgan. Qonunga koʻra, qonuniy kuchga kirgan sud qarori barcha davlat organlari uchun majburiy hisoblanadi.
Demak, ushbu bosqichda endi bahs sudda emas edi. Endi bahs qarorni qanday ijro etish masalasiga koʻchgan edi.
Biroq voqealar kutilmagan tomonga burildi...
Qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori Majburiy ijro byurosiga yuborildi. Endi savol bitta. Sud qarorini davlat ijrochisi qanday bajaradi?
Bu savolga javob keyingi hujjatlarda aks etgan. Ammo aynan shu bosqichda mazkur ishdagi eng bahsli holat yuzaga keladi.
MIB javobi: «Ijro etildi, ammo…
Sud qarori qonuniy kuchga kirgach, ishning keyingi bosqichi Majburiy ijro byurosiga oʻtadi. Qonunchilikka muvofiq, sud qarorining amaliy ijrosini taʼminlash davlat ijrochisi zimmasiga yuklatiladi. Ushbu ishda ham ijro hujjati MIBga yuboriladi va ijro ishi qoʻzgʻatiladi.
Murojaatchi sud qarori ijro etilishini kuta boshlaydi. Chunki hal qiluv qarorida Kadastr zimmasiga aniq majburiyat yuklangan edi. Mantiqan qaraganda, aynan shu bosqichda sud qarori amalda bajarilishi kerak edi.
Oradan vaqt oʻtdi...
MIB ishni yuritdi. Kadastr bilan yozishmalar boʻldi. Davlat ijrochisi tegishli harakatlarni amalga oshirdi. Shundan soʻng ish boʻyicha yakuniy qaror qabul qilindi. Ushbu qarorda bir jumla bor. Aynan shu bir jumla bugungi surishtiruvning eng asosiy savoliga aylandi.
Chunki butun surishtiruv aynan shu bir jumla atrofida qurilmoqda. MIBning xulosasiga koʻra, sud qarori bajarilgan. Shu asosda ijro ishi ham tugatilgan.
Ammo shu yerda savol tugʻiladi...
Agar sud qarori haqiqatan ham bajarilgan boʻlsa... Nega murojaatchi bugun ham OAVga murojaat qilmoqda?
Nega u hali ham kadastr hujjatlari rasmiylashtirilmaganini aytmoqda?
Bu ikki holat bir vaqtning oʻzida qanday mavjud boʻlishi mumkin?
Bir tomonda davlat ijrochisi:
«Ijro etildi.« deydi.
Ikkinchi tomonda esa fuqaro:
«Men hali ham sud qarorining natijasiga erishmadim.« deydi.
Sud qarori haqiqatan ham qanday ijro etilgan?
Hozircha tahririyatda mavjud hujjatlardan shu narsa maʼlumki, MIB ijro ishini tamomlagan. Ammo mazkur qarorda qaysi harakat sud qarorining toʻliq ijrosi deb baholangani ochiq qolmoqda.
Bu savolga aniq javob olish uchun tahririyat Majburiy ijro byurosiga rasmiy soʻrov yuboradi. Jumladan, quyidagi savollarga javob soʻraladi:
Sud qarorining qaysi bandi bajarildi?
Qaysi hujjatlar asosida «ijro etildi« degan xulosaga kelindi?
Fuqaro sud qarori natijasiga erishgani qanday tasdiqlanadi?
Biroq voqealar shu bilan tugamagan...
MIB ijro ishini tamomlaganidan keyin ham davlat organlarining keyingi yozishmalarida yangi holatlar tilga olina boshlaydi.
Bu safar gap endi arxiv haqida emas edi.
Gap:
qoʻshnilar eʼtirozi;
sanitariya himoya zonasi;
Ichan-qalʼa muhofaza hududi;
muhandislik kommunikatsiyalari haqida keta boshlaydi. Bu esa yangi savolni tugʻdiradi.
Agar ushbu holatlar mavjud boʻlgan boʻlsa, nega ular sud muhokamasi paytida hal qiluvchi asos sifatida baholanmagan?
Sud qaroridan keyin nega yangi asoslar paydo boʻldi?
Majburiy ijro byurosi sud qarorini ijro etilgan deb hisoblab, ijro ishini tamomlaganidan keyin ham ushbu ish boʻyicha murojaatlar davom etgan.
Tahririyatga taqdim etilgan keyingi hujjatlarni oʻrganish davomida eʼtiborni tortadigan yana bir holat kuzatildi.
Sud qaroridan keyin davlat organlarining ayrim rasmiy javoblarida avval muhokama qilinmagan bir qator holatlar keltirila boshlangan.
Jumladan:
qoʻshnilar eʼtirozi;
sanitariya himoya zonasi;
Ichan-qalʼa davlat muzey-qoʻriqxonasi muhofaza hududi;
muhandislik kommunikatsiyalari.
Tahririyat hozircha ushbu holatlar sud muhokamasi davomida qanday baholangani yoki baholanmagani haqida qatʼiy xulosa chiqarmaydi.
Ammo aynan shu holatlar quyidagi savollarni tugʻdiradi:
ushbu asoslar sud muhokamasi paytida ham mavjud boʻlganmi?
agar mavjud boʻlgan boʻlsa, ular qanday huquqiy baholangan?
agar mavjud boʻlmagan boʻlsa, keyinchalik qanday asosda keltirilgan?
Yana bir hujjat...
Surishtiruv davomida tahririyat ixtiyoriga yana bir muhim hujjat kelib tushdi. Unda «Xorazm suv taʼminoti« AJ mazkur masala boʻyicha oʻz munosabatini bildirgan.
Agar mazkur tashkilot haqiqatan ham eʼtiroz bildirmagan boʻlsa, bu holat ham huquqiy jihatdan izoh talab qiladi.
Effect.uz nima demoqchi?
Ushbu surishtiruvdan maqsad qaysidir davlat organini ayblash emas. Tahririyatda bunday vakolat ham yoʻq.
Biroq tahririyatning vazifasi — jamoatchilik uchun muhim boʻlgan savollarni oʻrtaga qoʻyish va barcha tomonlarning rasmiy munosabatini eshitishdir.
Bu ishda ham asosiy savollar javobsiz.
Agar:
2001-yilgi hokim qarori mavjud boʻlsa;
arxiv ushbu qarorni tasdiqlagan boʻlsa;
sud Kadastrning rad javobini qonunga zid deb topgan boʻlsa;
sud qarori qonuniy kuchga kirgan boʻlsa;
Majburiy ijro byurosi esa uni ijro etilgan deb hisoblagan boʻlsa...
Nega Ibragimov bugungacha sud qarori natijasiga erishmaganini aytmoqda?
Bu savol nafaqat ushbu ish uchun, balki har qanday fuqaro uchun muhim. Chunki har bir inson sudga murojaat qilganda, uning eng katta umidi — qabul qilingan qarorning amalda bajarilishidir.
Effect.uz rasmiy munosabat kutadi
Tahririyat ushbu holat yuzasidan:
Davlat kadastrlari palatasi;
Majburiy ijro byurosi;
Xiva shahar hokimligi;
zarur hollarda boshqa vakolatli davlat organlariga ham rasmiy jurnalistik soʻrov yuboradi.
Kelib tushadigan barcha javoblar tahrir qilinmasdan eʼlon qilinadi.
YAKUN
Bu surishtiruv bir fuqaroning 300 kvadrat metr yer maydoni haqidagi murojaatidan boshlandi. Biroq hujjatlar oʻrganilar ekan, masala ancha kengroq ekani koʻrindi. Bu yerda asosiy savol yerning kimga tegishli ekani emas.
Asosiy savol — qonuniy kuchga kirgan sud qarorining ijrosi amalda nimani anglatishi haqida.
Agar sud qarori ijro etilgan boʻlsa, uning natijasi qani? Agar ijro etilmagan boʻlsa, buning huquqiy sababi nima?
Bu savollarga javob berish — nafaqat ushbu ish ishtirokchilari, balki sud qarorlarining ijrosini taʼminlovchi barcha davlat organlari uchun ham muhimdir.
Muallif: Effect.uz surishtiruv guruhi
