Namangan viloyati Uchqoʻrgʻon tumanidagi davlat maktabgacha taʼlim tashkilotida besh yoshli qizga nisbatan sodir etilgan jinsiy zoʻravonlik jamoatchilikda katta rezonans uygʻotdi.
Hodisa ortidan nafaqat jinoyatni sodir etgan shaxsning jazosi, balki bunday holatga yoʻl qoʻygan masʼullarning javobgarligi, bolalar xavfsizligi va hatto Oʻzbekistonda oʻlim jazosini qaytarish masalasi ham muhokamaga chiqdi.
Birinchi rasmiy munosabat 22-sentyabrda berildi
Hodisa yuzasidan birinchi rasmiy munosabat 22-sentyabr kuni Namangan viloyati Maktabgacha va maktab taʼlimi boshqarmasi tomonidan berildi.
Boshqarma maʼlum qilishicha, Uchqoʻrgʻon tumanidagi davlat maktabgacha taʼlim tashkilotida yuz bergan holat boʻyicha gumonlanuvchi protsessual tartibda ushlangan va unga nisbatan qamoq ehtiyot chorasi qoʻllangan.
Tuman Ichki ishlar boʻlimi tomonidan Jinoyat kodeksining 118-moddasi 4-qismi bilan jinoyat ishi qoʻzgʻatilgani, dastlabki tergov harakatlari olib borilayotgani aytilgan.
Holat viloyat Maktabgacha va maktab taʼlimi boshqarmasi boshligʻining shaxsiy nazoratiga olingan.
Ish Bosh prokuratura nazoratiga oʻtkazildi
Keyinroq Bosh prokuratura jinoyat ishi Jinoyat kodeksining 118 va 112-moddalari bilan qoʻzgʻatilganini maʼlum qildi.
Ish Namangan viloyati prokuraturasiga oʻtkazilib, tergov Bosh prokurorning shaxsiy nazoratiga olingan.
Prokuratura jinoyatga aloqador boʻlgan shaxslar, holatni yashirish yoki masʼullarning harakatsizligi bilan bogʻliq har bir holatga huquqiy baho berilishini bildirgan.
Shu bilan birga, hozircha tergov davom etayotgani sababli jinoyatning barcha tafsilotlari va masʼul shaxslar doirasi yakuniy aniqlangan, deb aytishga erta.
Bolalar ombudsmani ham taqdimnoma kiritdi
22-sentyabr kuni Bolalar ombudsmani Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligiga taqdimnoma kiritgan. Unda xizmat tekshiruvini tanqidiy qayta koʻrib chiqish, masʼul xodimlarning javobgarligi masalasini hal etish, bolalar xavfsizligiga tahdid soluvchi sabab va sharoitlarni bartaraf etish choralarini koʻrish soʻralgan.
Shuningdek, barcha maktabgacha taʼlim tashkilotlarida xavfsizlik choralarini kuchaytirish, xodimlarning vazifalarini bajarishi boʻyicha maqsadli tekshiruvlar oʻtkazish va ichki nazorat mexanizmlarini qayta koʻrib chiqish taklif qilingan.
Vazirlikka natijalar haqida 15 kun muddatda hujjatlar nusxalari bilan axborot berish vazifasi yuklatilgan.
Oilaga yordam koʻrsatilmoqda
Milliy ijtimoiy himoya agentligi rahbariyati ham jabrlangan qiz va uning onasi bilan ish olib borilayotganini maʼlum qildi.
Mutaxassis va psixologlar oilaga yordam bermoqda. Oilani boshqa shaharga koʻchirish, uy-joy va reabilitatsiya bilan taʼminlash, onasiga taʼlim olish va ish masalasida koʻmaklashish rejalashtirilgan.
Zarur hollarda oilaning familiyasini oʻzgartirish va xavfsiz muhitda yangi hayot boshlashi uchun sharoit yaratish imkoniyati ham koʻrib chiqilmoqda.
Oʻlim jazosi haqidagi bahs qayerdan boshlandi?
Namangandagi fojia jamoatchilikda katta gʻazab uygʻotdi. Ayniqsa, gap bola haqida ketgani uchun ijtimoiy tarmoqlarda eng ogʻir jazoni qoʻllash talablari kuchaydi.
Bu masalani birinchi boʻlib yuqori darajada ochiq koʻtarganlardan biri Prezident Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva boʻldi.
U oʻz munosabatida bunday vahshiy jinoyatlar uchun, uning fikricha, oʻlim jazosi qoʻllanilishi kerak, degan pozitsiyani bildirdi.
Biroq Saida Mirziyoyeva amaldagi qonunchilikda bunday jazo mavjud emasligini ham taʼkidladi. U jinoyatchi qonun doirasidagi eng ogʻir jazoga tortilishi, shuningdek, bolani asray olmagan masʼullarning ham javobgarligi taʼminlanishi kerakligini aytdi.
U bunday jinoyatlar uchun javobgarlikni maksimal darajada kuchaytirish maqsadida qonunchilikka oʻzgartish kiritish boʻyicha taklif tayyorlanayotganini ham maʼlum qildi.
Demak, bu bayonot oʻlim jazosi Oʻzbekistonda qayta joriy etilganini anglatmaydi. Gap Saida Mirziyoyevaning mazkur jazo boʻyicha bildirgan pozitsiyasi va qonunchilikni oʻzgartirish boʻyicha taklif tayyorlanayotgani haqida ketmoqda.
Alisher Qodirov ham oʻz pozitsiyasini bildirdi
Shundan soʻng “Milliy tiklanish” demokratik partiyasi rahbari Alisher Qodirov ham oʻlim jazosi masalasida oʻz munosabatini bildirdi.
U oʻlim jazosini zarurat deb atab, ayniqsa bolalarga nisbatan ogʻir jinoyat sodir etgan shaxslar masalasida bunday jazoni qoʻllash zarurligini taʼkidladi.
Qodirov, shuningdek, bunday shaxslarning jamiyatga qayta olib kelinishi bilan bogʻliq xavflar haqida fikr bildirgan.
Shunday qilib, Namangandagi fojia ortidan oʻlim jazosi masalasi davlat va jamoatchilik muhokamasining alohida mavzusiga aylandi.
Ammo amaldagi qonun nima deydi?
Oʻzbekiston Konstitutsiyasining 25-moddasida aniq yozilgan:
“Oʻzbekiston Respublikasida oʻlim jazosi taqiqlanadi”.
Shuning uchun bugungi kunda oʻlim jazosi Oʻzbekistonda amaldagi jazo turi emas. Uni joriy etish masalasi esa qonunchilikka tegishli oʻzgartish kiritishni talab qiladi.
Advokat Zafarbek Solijonov ham aynan shu mavzuga munosabat bildirib, Saida Mirziyoyevaning bayonoti, oʻlim jazosining huquqiy maqomi va uni qaytarish masalasi yuzasidan oʻz qarashlarini bayon qildi.
Xorazmdagi ishni ham eslash kerak
Oʻlim jazosini qaytarish haqidagi bahsda yana bir muhim masala bor: jazoning ogʻirligi bilan birga, uning qanday qoʻllanishi va adolatliligi ham muhim.
Xorazmdagi voqea bunga misol sifatida tilga olinmoqda. Oilaviy bolalar uyi rahbari bir necha oy davomida voyaga yetmagan, 15–17 yoshli qizlarni ikki amaldorga topshirib kelgani haqida jinoyat ishi ochiqlangan. Ulardan biri viloyat Adliya boshqarmasi rahbari, shu bilan birga odam savdosiga qarshi kurashish boʻyicha komissiya aʼzosi boʻlgan. Ikkinchisi esa tuman favqulodda vaziyatlar boʻlimini boshqargan.
Sud jarayoni yopiq oʻtkazilgan va amaldorlarga 1-yil 6 oydan ozodlikni cheklash jazosi tayinlangan. Apellyatsiya instansiyasi hukmni oʻzgarishsiz qoldirgan. Keyinchalik ish jamoatchilikka maʼlum boʻlib, qayta koʻrib chiqish masalasi koʻtarilgan.
Bu ishni Namangandagi holat bilan aynanlashtirish mumkin emas. Jinoyatlar va ularning huquqiy kvalifikatsiyasi turlicha.
Biroq u muhim savolni oʻrtaga qoʻyadi:
Qonun eng ogʻir jinoyatlar sodir etilganda hammaga bir xil ishlayaptimi?
Namanganlik qizchaning onasi bor va u farzandi uchun kurashmoqda. Xorazmdagi qizlar esa davlat qaramogʻidagi yetimlar edi. Shuning uchun bolalarni himoya qilish masalasi faqat jazoni ogʻirlashtirish bilan hal boʻlmaydi.
Qaytarib boʻlmaydigan jazo masalasi
Oʻlim jazosi boʻyicha bahsda yana bir muhim jihat bor.
Sud xatosi ehtimoli har qanday huquqiy tizimda mavjud. Notoʻgʻri hukm qilingan inson keyinchalik oqlanishi va ozod qilinishi mumkin. Ammo qatl etilgan insonni qaytarib boʻlmaydi.
Shuningdek, bolaga nisbatan ogʻir jinoyat uchun oʻlim jazosi belgilanishi jinoyatchining jabrlanuvchini tirik qoldirishdan manfaatdorligini kamaytirishi mumkinmi, degan savol ham huquqshunoslar va kriminologlar tomonidan muhokama qilinadi.
Shu maʼnoda, muallifi nomaʼlum bir iborada aytilgan fikr diqqatga sazovor:
“Qotilni oʻldirib, qotillar sonini kamaytirmaymiz”.
Bolalarni qanday himoya qilish kerak?
Bu yerda masala faqat jazoning ogʻirligida emas. Jinoyatning muqarrar ravishda aniqlanishi, tergovning xolisligi, sudning adolatliligi, masʼullarning harakatsizligi uchun javobgarlik, bolalar bilan ishlaydigan xodimlarni tekshirish va taʼlim muassasalarida ichki nazoratni kuchaytirish ham birdek muhim.
Ayniqsa, maktabgacha taʼlim tashkilotlarida bolalar xavfsizligi boʻyicha nazorat mexanizmlarini qayta koʻrib chiqish zarurligi Namangandagi voqeadan keyin yana bir bor koʻrinmoqda.
Taʼlim muassasalarining har bir hududini videokuzatuv bilan qamrab olish, kameralar ishini doimiy nazorat qilish va yozuvlarni saqlash tartibini kuchaytirish masalasini ham jiddiy koʻrib chiqish mumkin.
Chunki bolani haqiqiy himoya qilish — faqat jinoyat sodir boʻlgandan keyin eng ogʻir jazoni qoʻllash emas.
Eng muhimi — jinoyat sodir boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik va sodir etilgan jinoyat uchun qonunning hammaga bir xil ishlashini taʼminlash.
Namangandagi ish boʻyicha esa tergov natijasi, jinoyatning barcha holatlariga huquqiy baho berilishi va masʼul shaxslarning harakatlari yuzasidan qanday qaror qabul qilinishi hali oldinda.
