Qorong‘i rejim
Ўзбекистон

Кўксаройда 2,3 миллиард сўмлик савол: ҳукумат “протоколи” бор, аммо ижара пули нега тўланмаяпти?

Akmal Eshonxonov16 кўришлар
Кўксаройда 2,3 миллиард сўмлик савол: ҳукумат “протоколи” бор, аммо ижара пули нега тўланмаяпти?

Жиззахдаги «Кўксарой» савдо мажмуасида фаолият юритаётган заргар тадбиркорлар бир йиллик ижара харажатларини давлат томонидан қоплаб бериш белгиланганини айтмоқда. Бироқ 2026-йил 13-ноябр ҳолатига келиб, Бизнес-омбудсманнинг ўзи Ҳукумат баёнининг бу бўйича топшириғи бажарилмаганини расман қайд этган. Хўш, қарор бор, маблағ манбаси кўрсатилган, тадбиркорлар эса иш бошлаган. Унда муаммо қаерда?

Жиззах шаҳридаги «Кўксарой» савдо мажмуаси атрофидаги вазият оддий ижара можаросидан кўра кенгроқ масалани кўтармоқда. Гап бир гуруҳ тадбиркорнинг ижара пули ҳақидаги талабида эмас. Бу ерда давлат раҳбарияти даражасида белгиланган мақсадлар, Бош вазир раислигида қабул қилинган баён, давлат жамғармаси ҳисобидан харажатларни қоплаш бўйича келишув ва, ниҳоят, ушбу қарорнинг амалда бажарилмай қолгани ҳақида гап кетмоқда.

Ҳозирча мавжуд ҳужжатлар бир нарсани аниқ кўрсатмоқда: «Кўксарой» бўйича давлат даражасида қарор қабул қилинган, аммо унинг ижроси 2026-йил ноябр ойигача таъминланмаган.

1 200 квадрат метр, 200 та иш ўрни ва бир йиллик ижара

2026-йил 13-март куни Ўзбекистон Республикаси Бош вазири Абдулла Арипов раҳбарлигида Жиззах шаҳрида сайёр мажлис ўтказилган. Унинг якуни бўйича 47-сон Баён қабул қилинган. Ҳужжат 2026-йил 19-март санаси билан расмийлаштирилган. Баённинг 30-банди айнан «Кўксарой» савдо марказига бағишланган.

Унда Савдо-саноат палатасининг Жиззах шаҳридаги «Кўксарой» савдо марказининг биринчи қаватидаги 1 200 квадрат метр майдонга маҳаллий заргарлик буюмлари сотувчиларини жойлаштириш, бу орқали 200 нафар янги иш ўрни яратиш таклифига розилик берилган.

Бундан ташқари, 2025-йил 1-декабрдан 2026-йил 1-декабрга қадар белгиланган бир йиллик ижара тўлови харажатларини Савдога кўмаклашиш жамғармаси маблағлари ҳисобидан қоплаб бериш назарда тутилган.

Яъни ҳужжатда учта асосий кўрсаткич аниқ белгиланган:

1 200 м² майдон. 200 та янги иш ўрни. Бир йиллик ижара харажатларини жамғарма ҳисобидан қоплаш.

Бу шунчаки умумий тавсия эмас, Бош вазир раислигидаги сайёр мажлис баёнининг алоҳида бандида акс этган қарор.

Тадбиркорлар нимага ишонди?

«Кўксарой»да иш бошлаган заргар тадбиркорларнинг Бизнес-омбудсманга йўллаган мурожаатида айтилишича, улар давлат томонидан белгиланган ушбу қўллаб-қувватлаш чораларига ишониб, савдо мажмуасида фаолиятини бошлаган.

Тадбиркорлар мурожаатида 1200 квадрат метр майдоннинг бир йиллик ижара ҳақи 50 фоиз чегирма асосида 2 миллиард 300 миллион сўмдан ортиқ қилиб белгилангани кўрсатилган.

Уларнинг билдиришича, бу майдонда 200 та янги иш ўрни яратилишини таъминлаш мақсад қилинган. Мурожаатда тадбиркорларнинг 90 фоизини хотин-қизлар ташкил этиши ҳам қайд этилган. Бироқ тадбиркорлар учун муаммо айнан шу ерда бошланган.

Уларнинг таъкидлашича, Савдо-саноат палатаси томонидан бир йиллик ижара харажатлари ҳанузгача қоплаб берилмаган. Бунинг ортидан «Кўксарой» маъмурияти тадбиркорлардан ижара ҳақини талаб қила бошлаган. Мурожаатда ҳатто савдо мажмуасидан чиқариб юбориш ва маблағни қонуний тартибда ундириш ҳақида огоҳлантиришлар бўлаётгани айтилган.

Энг қизиғи — бу даъвони Бизнес-омбудсман ҳам тасдиқлаган

Бу ишдаги энг муҳим ҳужжатлардан бири 2026-йил 13-ноябрда расмийлаштирилган. Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил — Бизнес-омбудсман Абдуманноп Бўриев Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари, Ҳукумат комиссияси раиси Жамшид Ходжаевга расмий хат юборган.

Хатда Жиззах шаҳридаги «Кўксарой» савдо марказида савдо қилаётган бир гуруҳ тадбиркорлар бир йиллик ижара тўлови харажатлари қоплаб берилмаганидан норози бўлиб мурожаат қилгани қайд этилган.

Шундан кейин эса жуда муҳим хулоса келтирилган: «47-сон баёни ... 30-банди ижроси бажарилмасдан қолган».

Демак, бу энди фақат тадбиркорларнинг шикояти эмас. Бизнес-омбудсманнинг расмий хатида ҳам Ҳукумат баёнининг ушбу банди ижроси таъминланмагани қайд этилмоқда.

Бизнес-омбудсман шу муносабат билан Бош вазир ўринбосаридан баён ижросини таъминлаш ҳамда бир йиллик ижара тўлови харажатларини Савдога кўмаклашиш жамғармаси ҳисобидан қоплашда амалий ёрдам сўраган.

Тадбиркорларга берилган жавоб ҳам шуни кўрсатмоқда

Бизнес-омбудсман девонининг Жиззах вилоятидаги ҳудудий бўлими ҳам 2026-йил 13-ноябрда «Кўксарой» савдо марказидаги тадбиркорларга жавоб берган. Унда тадбиркорларнинг бир йиллик ижара харажатлари қоплаб берилмагани ҳақидаги мурожаати кўриб чиқилгани айтилган.

Ҳужжатда яна бир бор 47-сон Баённинг 30-банди ижроси бажарилмай қолгани қайд этилган. Энг муҳими, ҳудудий бўлим тадбиркорларга Вазирлар Маҳкамасига ушбу масала бўйича тегишли хат киритилганини маълум қилган. Шундай қилиб, 13-ноябр ҳолатига келиб масала яна юқори даражага олиб чиқилган.

Аммо савол ўзгармай қолмоқда: нега?

Бу ерда бир қарашда оддий туюлган, аммо жавоби жуда муҳим бўлган савол бор.

2026-йил март ойида Бош вазир раислигидаги мажлисда аниқ қарор қабул қилинган.

Унда:

— 1200 квадрат метр майдон;

— 200 та янги иш ўрни;

— 2025-йил 1-декабрдан 2026-йил 1-декабргача бўлган бир йиллик давр;

— ижара харажатларини Савдога кўмаклашиш жамғармаси ҳисобидан қоплаш аниқ кўрсатилган.

Аммо 2026-йил 13-ноябр ҳолатига келиб бу топшириқ бажарилмаган. Бу ҳолатни Бизнес-омбудсманнинг ўзи расман қайд этган. Демак, масала энди «тадбиркорлар ҳақ ёки ноҳақ» деган баҳсдан чиқиб кетган.

Асосий савол:

Ҳукумат баёнининг 30-банди ижроси қайси босқичда тўхтаб қолди?

Протокол бор, маблағ манбаси ҳам кўрсатилган

Бу ишнинг яна бир қизиқ жиҳати бор. Кўпинча давлат қарорларида маблағ манбаси аниқ кўрсатилмагани сабабли ижро масаласи чўзилиши мумкин.

Бу ҳолатда эса 30-бандда ижара харажатлари Савдога кўмаклашиш жамғармаси маблағлари ҳисобидан қопланиши белгиланган. Шундай экан, журналистик суриштирув учун кейинги асосий саволлар табиий равишда пайдо бўлади:

Савдо-саноат палатаси жамғармага мурожаат қилганми?

Қанча сумма учун мурожаат қилинган?

Қандай ҳужжатлар тақдим этилган?

Жамғарма маблағ ажратиш бўйича қарор қабул қилганми?

Агар ажратмаган бўлса, сабаби нима? Агар ҳужжатларда камчилик бўлган бўлса, бу камчиликни ким бартараф этиши керак эди?

Ҳозирги биздаги ҳужжатлар ушбу саволларнинг барчасига жавоб бермайди. Шунинг учун бирор ташкилотни айблашга ҳали асос йўқ. Лекин ижро таъминланмагани ҳақида расмий ҳужжат бор.

Бир қарордан кейин икки томон ўртасида қолган тадбиркорлар

Ҳозирги вазиятда энг мураккаб ҳолат тадбиркорлар зиммасига тушмоқда. Бир томонда — улар ишониб фаолиятини бошлаган давлат дастури ва Ҳукумат баёни бор. Иккинчи томонда эса — «Кўксарой» маъмуриятининг ижара ҳақини талаб қилиш ҳуқуқи масаласи турибди.

Тадбиркорлар эса икки ўт ўртасида қолган. Улардан ижара ҳақи талаб қилинмоқда, аммо ўзлари таянаётган Ҳукумат баёнида бир йиллик ижара харажатларини жамғарма ҳисобидан қоплашга розилик берилган.

Шу сабабли муаммонинг марказида фақат пул эмас, давлат қарорининг амалдаги кафолати масаласи турибди.

Ислоҳотнинг энг заиф нуқтаси — қарордан кейинги ижро бўлса-чи?

«Кўксарой» воқеаси яна бир муҳим масалани кўрсатмоқда. Давлат даражасида тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш бўйича қарор қабул қилиниши — жараённинг якуни эмас.

У қарорнинг ким томонидан, қай тартибда, қайси муддатда ва қандай молиявий механизм асосида бажарилиши ҳам шунчалик муҳим. Акс ҳолда қоғоздаги қўллаб-қувватлаш билан амалдаги тадбиркорлик муҳити ўртасида катта фарқ пайдо бўлиши мумкин.

«Кўксарой»да эса ҳозир айнан шу ҳолат юзага келгани кўриниб турибди:

200 та иш ўрни яратиш мақсади бор.

1200 м² майдон ажратилган.

Ижара харажатларини қоплаш бўйича Ҳукумат баёни бор.

Аммо 2026-йил 13-ноябр ҳолатига келиб, тўлов амалга ошмаган.

Бу фактларни Бизнес-омбудсман ҳам тасдиқлаган.

Энди ким жавоб беради?

Бу суриштирувда жавоб талаб қиладиган асосий ташкилотлар аниқ.

Савдо-саноат палатаси — 30-банд ижроси учун қандай чора кўрди?

Савдога кўмаклашиш жамғармаси — маблағ ажратиш бўйича қандай қарор қабул қилди?

Вазирлар Маҳкамаси — 47-сон Баённинг 30-банди нега ўз вақтида бажарилмади?

Жиззах вилояти ва шаҳар ҳокимлиги — ушбу жараёнда қандай вазифани бажарган?

«Кўксарой» маъмурияти — тадбиркорлардан ижара ҳақини талаб қилишга қандай ҳуқуқий асосга эга?

Ва энг муҳими:

Давлат даражасида берилган топшириқни бажармасликка нима сабаб бўлди?

Ҳозирги ҳужжатлар бу саволга ҳали тўлиқ жавоб бермайди. Аммо улар бир муҳим ҳолатни аниқ кўрсатиб турибди:

«Кўксарой»даги муаммо тадбиркорларнинг шунчаки, ижара низоси эмас. Бу — Бош вазир раислигидаги мажлис баёнида белгиланган вазифанинг амалда ижро этилмай қолгани билан боғлиқ масала.

13-ноябр куни Бизнес-омбудсманнинг ўзи бу ҳақда Вазирлар Маҳкамасига мурожаат қилган. Энди эса масаланинг навбатдаги босқичи — қарорни ким ижро этиши керак эди ва айнан қаерда жараён тўхтаб қолганини ҳужжатлар билан аниқлаш.Чунки тадбиркор учун қарорнинг қоғозда борлиги эмас, унинг амалда бажарилиши муҳим.

«Кўксарой»да эса ҳозирча энг катта савол шу:

Ҳукуматнинг 30-банди бор. Бизнес-омбудсман унинг ижро этилмаганини тасдиқлаган. Унда 2,3 миллиард сўмдан ортиқ ижара масаласи қачон ва ким томонидан ҳал қилинади?

Улашиш:

Ўхшаш янгиликлар

Кўксаройда 2,3 миллиард сўмлик савол: ҳукумат “протоколи” бор, аммо ижара пули нега тўланмаяпти? | Effect.uz