“Men prezident boʻlsam, dunyoda urushlar toʻxtaydi”.
Bu iborani AQSH prezidenti Donald Tramp saylov kampaniyasi davrida bir necha bor takrorlagan edi. Uning asosiy siyosiy shiorlaridan biri — “Amerika birinchi oʻrinda” boʻlib, u Vashingtonning chet davlatlar mojarolariga kamroq aralashishi kerakligini taʼkidlab kelgan.
Biroq bugungi kunda Yaqin Sharq mintaqasidagi vaziyat yana keskinlashib, xalqaro siyosatning eng xavfli nuqtalaridan biriga aylanmoqda. Reuters, BBC, The New York Times va Al Jazeera kabi xalqaro nashrlar maʼlumotlariga koʻra, mintaqadagi harbiy harakatlar soʻnggi yillardagi eng xavfli bosqichlardan biriga kirgan.
Bu holat xalqaro kuzatuvchilar orasida bir savolni kun tartibiga chiqarmoqda: mintaqadagi bu eskalatsiya qanday oqibatlarga olib kelishi mumkin?
AQSHning Eronga qarshi harbiy amaliyoti
2026-yil 28-fevral kuni AQSH Eron hududidagi ayrim harbiy obyektlarga qarshi yirik operatsiya boshlagani haqida xabarlar tarqaldi. AQSH rasmiylari bu harakatlarni mamlakat xavfsizligini taʼminlash va ehtimoliy tahdidlarning oldini olish maqsadida amalga oshirilgani bilan izohladi.
Ayrim videolarda Eron osmonida Tomahawk raketalari uchib ketayotgani aks etgani aytilmoqda. Donald Tramp esa Truth Social platformasida eʼlon qilgan bayonotida Eronning yadroviy qurolga ega boʻlishiga yoʻl qoʻyilmasligini taʼkidlagan.
AQSH rasmiylarining maʼlum qilishicha, operatsiyaning asosiy maqsadlari Eronning yadroviy dasturini cheklash, Islom inqilobi qoʻriqchilari korpusi (IRGC)ning harbiy imkoniyatlarini zaiflashtirish va mintaqada xavfsizlikni taʼminlashdan iborat.
Hujumlar va qurbonlar haqida xabarlar
Ayrim xabarlarga koʻra, hujumlar Tehron, Isfahon, Tabriz, Kirmonshoh va Qom kabi shaharlardagi ayrim obyektlarni qamrab olgan.
Mahalliy manbalarda tinch aholi orasida qurbonlar borligi haqida maʼlumotlar tarqalgan. Biroq bu maʼlumotlarning barchasi mustaqil manbalar tomonidan toʻliq tasdiqlangani yoʻq.
Shu bilan birga, Eronda umummilliy motam kunlari eʼlon qilingani haqida xabarlar ham berilmoqda.
Eronning javob harakatlari
Eron hujumlarga javob sifatida mintaqadagi AQSH va Isroil bilan bogʻliq obyektlarga raketa va dron zarbalari yoʻllagani haqida maʼlumotlar tarqaldi.
Ayrim portlashlar haqida xabarlar berilgan boʻlsa-da, keng koʻlamli vayronagarchiliklar haqida aniq maʼlumotlar cheklangan.
Strategik tahlilchilarning fikricha, bu harakatlar Eronning harbiy toʻsqinlik (deterrence) salohiyatini namoyon qilishga qaratilgan boʻlishi mumkin.
Xalqaro munosabat
Mintaqadagi voqealarga turli davlatlar turlicha munosabat bildirdi.
Ayrim davlatlar harbiy harakatlarni tanqid qilgan boʻlsa, boshqalar tomonlarni vaziyatni diplomatik yoʻl bilan hal qilishga chaqirdi.
Rossiya, Xitoy va boshqa bir qator davlatlar hodisalarga munosabat bildirib, xalqaro huquq va davlat suvereniteti masalasiga eʼtibor qaratdi.
Oʻzbekiston rasmiylari esa tomonlarni muzokaralar orqali ziddiyatni hal qilishga chaqirdi.
Havo qatnovlari va transport sohasiga taʼsir
Mintaqadagi keskinlik aviatsiya sohasiga ham taʼsir koʻrsatdi.
France 24 maʼlumotiga koʻra, Yaqin Sharqdagi bir qator davlatlar oʻz havo hududlarini vaqtincha yopgan.
Dubay, Abu-Dabi va Doha kabi yirik aeroportlarda parvozlar cheklangan.
Aviatsiya tahlil kompaniyasi Cirium hisobotiga koʻra, 1800 dan ortiq reys bekor qilingan va minglab yoʻlovchilar aeroportlarda qolib ketgan.
Neft bozori va global iqtisodiy xavf
Yaqin Sharq jahon neft taʼminotining muhim markazlaridan biri hisoblanadi.
Ayniqsa Hormuz boʻgʻozi orqali jahon neft savdosining taxminan 20 foizi tashiladi.
Tahlilchilarning fikricha, agar bu yoʻlda xavf kuchaysa, neft narxining keskin oshishi va global inflyatsiyaning kuchayishi ehtimoli bor.
Markaziy Osiyo uchun ahamiyati
Mintaqadagi vaziyat Markaziy Osiyo davlatlariga ham bilvosita taʼsir koʻrsatishi mumkin.
Oʻzbekiston va Qozogʻiston iqtisodiyoti global energetika bozorlari bilan bogʻliq boʻlgani sababli neft va gaz narxlaridagi oʻzgarishlar mintaqadagi iqtisodiy jarayonlarga taʼsir qilishi mumkin.
Xulosa
Yaqin Sharqdagi vaziyat hozircha noaniq va keskinligicha qolmoqda. Harbiy harakatlar mintaqaviy mojaro doirasidan chiqib, kengroq geosiyosiy qarama-qarshilikka aylanishi mumkinligi haqida xavotirlar bildirilmoqda.
Xalqaro hamjamiyat esa vaziyatni diplomatik yoʻl bilan hal qilish zarurligini taʼkidlamoqda. Chunki zamonaviy dunyoda har qanday mintaqaviy mojaro qisqa vaqt ichida global oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Jurnalist: Mohinur Hamdamova
Operator: Behruz Shoimqulov
Montaj ustasi: Mahmud Namozov
