Ўзбекистонда дахлсизлик ва иммунитет ҳуқуқига эга шахслар доираси ҳамда уларга нисбатан иш юритиш тартибига аниқлик киритилди.
Янги қонунда дахлсизлик ва иммунитет ҳуқуқларини бузганлик учун жиноий жавобгарлик ҳам белгиланган. Ўзбекистон президенти 14-октябр куни имзолаган қонун билан, дахлсизлик ва иммунитетга эга шахсларга нисбатан иш юритишнинг ўзига хос тартиби белгиланди.
Дахлсизликка эга шахслар
Қуйидагилар дахлсизликка эга шахслар ҳисобланади: Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутатлари ва Сенат аъзолари; инсон ҳуқуқлари бўйича вакил (омбудсман); болалар ҳуқуқлари бўйича вакил; судялар; прокурорлар, терговчилар ва суриштирувчилар; адвокатлар; Марказий сайлов комиссияси аъзолари; Президентликка номзодлар (номзодлик мақомида бўлган даврда) ва бошқалар.
Президент Администрациясининг бошқарув ходимлари эса ишдан бўшатилганидан кейин беш йил давомида — Президент Администрациясида ўз зиммасига юклатилган вазифаларни бажариш билан боғлиқ бўлмаган ҳаракати ёки ҳаракацизлиги учун дахлсизликка эга бўлади.
Иммунитетга эга шахслар
Ўзбекистон Республикаси Президенти; Президент Администрациясининг мансабдор шахслари ва уларнинг оила аъзолари иммунитетга эга шахслар ҳисобланади.
Шунингдек, Президент Администрациясининг бошқарув ходимлари — Президент Администрациясида ўз зиммасига юклатилган вазифаларни бажариш билан боғлиқ ҳолда қабул қилган қарори, содир этган ҳаракати ёки ҳаракацизлиги юзасидан иммунитетга эга. Парламент аъзолари эса овоз бериш ва фикр билдириш учун иммунитетга эга.
Ушлаб туриш
Дахлсизликка эга шахсни ушлаб туриш ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органга олиб келиш мумкин эмас, ЖПК 221-моддасининг 1-бандида назарда тутилган асослар (шахс жиноят устида ёки бевосита уни содир этганидан кейин қўлга тушса) бўйича уч соатгача ушлаб туриш ҳоллари мустасно.
Жиноий жавобгарлик
Дахлсизликка эга шахсларни жиноий жавобгарликка тортиш учун тегишли палата, Президент ёки бошқа ваколатли органнинг розилиги талаб этилади. Масалан, депутатлар учун — тегишли палатанинг, Президент Администрацияси бошқарув ходимлари учун — Бош прокурорнинг тақдимномаси асосида Президентнинг ёзма розилиги.
Далиллар
Дахлсизлик ва иммунитет талаблари бузилган ҳолда олинган далиллар номақбул деб топилади ва иш материалларидан чиқариб ташланади.
Маъмурий жавобгарлик
Дахлсизликка эга шахсларни суд тартибида маъмурий жавобгарликка тортиш фақат Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг янги ХХИИИ³ бобида белгиланган тартибда амалга оширилади. Иммунитетга эга шахсларга нисбатан суд тартибида маъмурий жазо қўллаш мумкин эмас.
Телефон сўзлашувларини эшитиш
Дахлсизликка эга шахсларга нисбатан телефон сўзлашувларини эшитиш ва хат-хабарларни кузатиш фақат суд қарори ёки Бош прокурорнинг ёзма рухсати билан амалга оширилади.
Дахлсизлик ва иммунитет ҳуқуқларини бузганлик учун жиноий жавобгарлик
Конституция ёки қонунга мувофиқ дахлсизликка эга шахсни билиб туриб қонунга хилоф равишда ушлаб туриш, мажбурий келтириш ёки унга нисбатан тергов ҳаракатларини амалга ошириш, шунингдек бундай ҳаракатларга буйруқ ёки топшириқ бериш:
– муайян ҳуқуқдан маҳрум этиб, 3 йилдан 5 йилгача озодликни чеклаш ёки шу муддатга озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади.
Шу қилмиш такроран, гуруҳ бир тилга келиб, зўрлик ишлатиб ёки зўрлик ишлатиш билан қўрқитиб, далилларни сохталаштириб ёхуд қамоққа олиш ёки жиноий жавобгарликка тортиш орқали содир этилса — 5 йилдан 8 йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади.
Зарарни қоплаш
Президент Администрацияси мансабдор шахслари ва бошқарув ходимларининг ўз зиммасига юклатилган вазифаларни бажариш билан боғлиқ қарорлари, ҳаракатлари ёки ҳаракацизлиги натижасида етказилган зарарнинг ўрни Давлат буджети ҳисобидан қопланади, уларга нисбатан регресс ҳуқуқи қўлланилмайди.
