Endi quruvchiga pul to‘g‘ridan-to‘g‘ri berilmaydi. Ulushdor mablag‘i uy topshirilmaguncha bank eskrou-hisobvarag‘ida saqlanadi.
O‘zbekistonda ulushli qurilishda eskrou-hisobvaraqlar tizimi joriy etilmoqda. Yangi mexanizmga ko‘ra, fuqarolarning mablag‘lari qurilish yakuniga qadar vakolatli bankda saqlanadi va faqat uy topshirilgandan so‘ng quruvchiga o‘tkaziladi.
O‘zbekistonda ko‘p kvartirali uylar va boshqa ko‘chmas mulk obyektlarini ulushli qurishda eskrou-hisobvaraqlar tizimi joriy etilmoqda. Mazkur mexanizm ulushdorlar mablag‘larini himoya qilishga qaratilgan zamonaviy moliyaviy standart hisoblanadi.
Nega eskrou tizimi joriy etilmoqda?
Yangi tartibga ko‘ra, ulushdor tomonidan to‘lanadigan mablag‘lar shartnoma imzolangan paytda quruvchiga o‘tkazilmaydi. Ular vakolatli bankdagi maxsus eskrou-hisobvarag‘ida saqlanadi. Quruvchi ushbu mablag‘larga faqat obyekt to‘liq yakunlanib, xaridorga topshirilgandan keyin ega bo‘ladi.
Tizim qanday ishlaydi?
Ulushli qurilishda quruvchi loyiha xarajatlarini avvalgidek to‘g‘ridan-to‘g‘ri ulushdorlar hisobidan emas, balki o‘z mablag‘lari va bank moliyalashtirishi hisobidan amalga oshiradi. Qurilish jarayonida mablag‘larning maqsadli sarflanishi ustidan nazorat kuchaytiriladi.
Shu tariqa fuqarolar mablag‘lari to‘liq himoya ostiga olinadi — ulardan na quruvchi, na uchinchi shaxslar qurilish yakuniga qadar foydalana olmaydi.
1-apreldan joriy etilgan farqli mexanizm
1-apreldan amaliyotga kiritilgan yana bir moliyaviy instrument — tayyor ko‘chmas mulk va transport vositalari bo‘yicha eskrou-hisobvaraqlar ham muhokama qilinmoqda. Bu holatda mablag‘lar shartnoma notarial rasmiylashtirilgach, sotuvchiga o‘tkaziladi.
Ulushli qurilishdagi eskrou tizimi esa bundan farq qilib, pul mablag‘larini obyekt to‘liq topshirilguniga qadar bankda saqlashni nazarda tutadi.
Bozorga ta’siri
Mutaxassislar fikricha, yangi tizim:
soxta va xavfli qurilish loyihalarini kamaytiradi;
firibgarlik holatlarini cheklaydi;
narxlar barqarorligini ta’minlaydi;
moliyaviy intizomni kuchaytiradi;
xaridor ishonchini oshiradi.
Xaridor uchun asosiy afzalliklar
mablag‘larning himoyalanishi
qaytarish kafolati
to‘liq rasmiylashtirilgan hujjatlar
qurilish jarayonining nazorati
Eskrou tizimi uy-joy bozorida fuqarolar manfaatini himoya qiluvchi yangi xavfsiz moliyaviy mexanizm sifatida baholanmoqda.
