“Мен президент бўлсам, дунёда урушлар тўхтайди”.
Бу иборани АҚШ президенти Доналд Трамп сайлов кампанияси даврида бир неча бор такрорлаган эди. Унинг асосий сиёсий шиорларидан бири — “Америка биринчи ўринда” бўлиб, у Вашингтоннинг чет давлатлар можароларига камроқ аралашиши кераклигини таъкидлаб келган.
Бироқ бугунги кунда Яқин Шарқ минтақасидаги вазият яна кескинлашиб, халқаро сиёсатнинг энг хавфли нуқталаридан бирига айланмоқда. Реутерс, ББC, Тҳе Неw Ёрк Тимес ва Ал Жазеера каби халқаро нашрлар маълумотларига кўра, минтақадаги ҳарбий ҳаракатлар сўнгги йиллардаги энг хавфли босқичлардан бирига кирган.
Бу ҳолат халқаро кузатувчилар орасида бир саволни кун тартибига чиқармоқда: минтақадаги бу эскалация қандай оқибатларга олиб келиши мумкин?
АҚШнинг Эронга қарши ҳарбий амалиёти
2026-йил 28-феврал куни АҚШ Эрон ҳудудидаги айрим ҳарбий обектларга қарши йирик операция бошлагани ҳақида хабарлар тарқалди. АҚШ расмийлари бу ҳаракатларни мамлакат хавфсизлигини таъминлаш ва эҳтимолий таҳдидларнинг олдини олиш мақсадида амалга оширилгани билан изоҳлади.
Айрим видеоларда Эрон осмонида Томаҳаwк ракеталари учиб кетаётгани акс этгани айтилмоқда. Доналд Трамп эса Трутҳ Соcиал платформасида эълон қилган баёнотида Эроннинг ядровий қуролга эга бўлишига йўл қўйилмаслигини таъкидлаган.
АҚШ расмийларининг маълум қилишича, операциянинг асосий мақсадлари Эроннинг ядровий дастурини чеклаш, Ислом инқилоби қўриқчилари корпуси (ИРГC)нинг ҳарбий имкониятларини заифлаштириш ва минтақада хавфсизликни таъминлашдан иборат.
Ҳужумлар ва қурбонлар ҳақида хабарлар
Айрим хабарларга кўра, ҳужумлар Теҳрон, Исфаҳон, Табриз, Кирмоншоҳ ва Қом каби шаҳарлардаги айрим обектларни қамраб олган.
Маҳаллий манбаларда тинч аҳоли орасида қурбонлар борлиги ҳақида маълумотлар тарқалган. Бироқ бу маълумотларнинг барчаси мустақил манбалар томонидан тўлиқ тасдиқлангани йўқ.
Шу билан бирга, Эронда умуммиллий мотам кунлари эълон қилингани ҳақида хабарлар ҳам берилмоқда.
Эроннинг жавоб ҳаракатлари
Эрон ҳужумларга жавоб сифатида минтақадаги АҚШ ва Исроил билан боғлиқ обектларга ракета ва дрон зарбалари йўллагани ҳақида маълумотлар тарқалди.
Айрим портлашлар ҳақида хабарлар берилган бўлса-да, кенг кўламли вайронагарчиликлар ҳақида аниқ маълумотлар чекланган.
Стратегик таҳлилчиларнинг фикрича, бу ҳаракатлар Эроннинг ҳарбий тўсқинлик (детерренcе) салоҳиятини намоён қилишга қаратилган бўлиши мумкин.
Халқаро муносабат
Минтақадаги воқеаларга турли давлатлар турлича муносабат билдирди.
Айрим давлатлар ҳарбий ҳаракатларни танқид қилган бўлса, бошқалар томонларни вазиятни дипломатик йўл билан ҳал қилишга чақирди.
Россия, Хитой ва бошқа бир қатор давлатлар ҳодисаларга муносабат билдириб, халқаро ҳуқуқ ва давлат суверенитети масаласига эътибор қаратди.
Ўзбекистон расмийлари эса томонларни музокаралар орқали зиддиятни ҳал қилишга чақирди.
Ҳаво қатновлари ва транспорт соҳасига таъсир
Минтақадаги кескинлик авиация соҳасига ҳам таъсир кўрсатди.
Франcе 24 маълумотига кўра, Яқин Шарқдаги бир қатор давлатлар ўз ҳаво ҳудудларини вақтинча ёпган.
Дубай, Абу-Даби ва Доҳа каби йирик аеропортларда парвозлар чекланган.
Авиация таҳлил компанияси Cириум ҳисоботига кўра, 1800 дан ортиқ рейс бекор қилинган ва минглаб йўловчилар аеропортларда қолиб кетган.
Нефт бозори ва глобал иқтисодий хавф
Яқин Шарқ жаҳон нефт таъминотининг муҳим марказларидан бири ҳисобланади.
Айниқса Ҳормуз бўғози орқали жаҳон нефт савдосининг тахминан 20 фоизи ташилади.
Таҳлилчиларнинг фикрича, агар бу йўлда хавф кучайса, нефт нархининг кескин ошиши ва глобал инфляциянинг кучайиши эҳтимоли бор.
Марказий Осиё учун аҳамияти
Минтақадаги вазият Марказий Осиё давлатларига ҳам билвосита таъсир кўрсатиши мумкин.
Ўзбекистон ва Қозоғистон иқтисодиёти глобал энергетика бозорлари билан боғлиқ бўлгани сабабли нефт ва газ нархларидаги ўзгаришлар минтақадаги иқтисодий жараёнларга таъсир қилиши мумкин.
Хулоса
Яқин Шарқдаги вазият ҳозирча ноаниқ ва кескинлигича қолмоқда. Ҳарбий ҳаракатлар минтақавий можаро доирасидан чиқиб, кенгроқ геосиёсий қарама-қаршиликка айланиши мумкинлиги ҳақида хавотирлар билдирилмоқда.
Халқаро ҳамжамият эса вазиятни дипломатик йўл билан ҳал қилиш зарурлигини таъкидламоқда. Чунки замонавий дунёда ҳар қандай минтақавий можаро қисқа вақт ичида глобал оқибатларга олиб келиши мумкин.
Журналист: Моҳинур Ҳамдамова
Оператор: Беҳруз Шоимқулов
Монтаж устаси: Маҳмуд Намозов
