Сардоба сув омборида тўғоннинг бузилиши оқибатида Сирдарё вилоятининг Сардоба, Оқолтин ва Мирзаобод туманлари жиддий талафот кўрди. Минглаб оилалар уйларидан, хонадонларидан, даромад манбаидан айрилди. Инфратузилма, алоқа тармоқлари ва қишлоқ хўжалиги ерлари катта зарар кўрди.

Бошқа томондан, мазкур фавқулодда ҳодиса коронавирус пандемияси пайтида рўй берди. Бу давлат ва халқ учун яна бир оғир синовга айланди. Боз устига, ушбу тошқин Бухородаги кучли шамолдан сўнг кузатилди.

Табиий офат ҳудудидаги вазият ва тошқин оқибатларини бартараф этиш бўйича кўрилаётган чора-тадбирлар нафақат фуқароларимиз, балки чет эл жамоатчилигининг диққат марказида турибди.

Бундай вазиятда кўплаб саволлар туғилиши ажабланарли эмас. Бундай фалокат қандай содир бўлди? Аслида унинг олдини олиш мумкинмиди? Энди қандай чоралар кўриляпти? Кимлар айбдор? Улар жазоланадими? Афсуски, ҳамма ҳам ушбу саволларга адолат нуқтаи назаридан ёндашмаяпти.

Ҳатто, кимлардир вазиятни чуқур англамай, аллақачон асоссиз айбловлар асосида жиноятчиларни аниқлашга уриняпти. Аммо дунё тажрибаси шуни кўрсатадики, бундай вазиятда шошма-шошарлик билан эмас, балки саккиз ўлчаб бир кесган ҳолда хулоса қилиш керак. Тўғри, бу ҳолатда одам ҳис-туйғуларга берилади, аммо бу сўнгги қарор учун асос бўла олмайди.

Яъни якуний фикр мутахассислар томонидан вазият бевосита ва атрофлича ўрганилиб, ҳар томонлама чуқур таҳлил қилинганидан сўнг айтилиши лозим.

Бу борадаги текширув ишлари эса бошланди. Энг муҳими, аҳоли орасида катта талафотларнинг олди олинди. Барча хизматларнинг саъй-ҳаракатлари шарофати билан деярли 90 минг киши эвакуация қилинди. Аҳолини бундай кенг миқёсда хавфсиз жойга кўчириш Ўзбекистон тарихида биринчи марта амалга оширилди.

Ҳодисанинг биринчи кунида Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Миллий гвардия, Ички ишлар вазирлиги, Сирдарё ва Жиззах вилоятлари Мудофаа вазирлиги бўлинмаларининг 900 га яқин шахсий таркиби ва 60 дан ортиқ техника тошқин жойида иш олиб борган.

Айнан улар инсон ҳаётини сақлаб қолиш ва аҳолини эвакуация қилишда муҳим рол ўйнаган. президент Шавкат Мирзиёев таъкидлаганидек, ушбу ёш йигитларнинг аксарияти одамларни қутқариб, ҳақиқий жасорат кўрсатди.

Тез ва малакали ташкил этилган чора-тадбирлар офат оқибатлари кўлами кенгайишининг олдини олди. Бузилиб кетган тўғон бўйида тўсиқ деворини ўрнатиш учун кечаю кундуз интенсив ишлар олиб борилди. Бу жараёнга юзлаб малакали мутахассислар ва мингдан ортиқ махсус техника жалб қилинди.

Бўлимларнинг бундай аниқ мувофиқлаштирилиши ва юқори самарадорлиги кўп жиҳатдан давлат раҳбари томонидан сел тошқини оқибатлари тугатилиши шахсан назоратга олингани билан боғлиқ. Зеро, президент ҳодиса содир бўлган дастлабки соатларда тўғридан-тўғри фалокат жойга етиб борди.

Давлат раҳбари бундай ҳолатларда қатъий ва тезкор ҳаракат қилиши кераклигини яна бир бор таъкидлади. Бундан ташқари, яна бир бор маҳаллий амалдорларнинг ҳисоботларидан қониқиш ниятида эмаслигини ва муаммолардан қочишга ҳаракат қилмаслигини айтиб ўтдилар. Гулистон шаҳрида давлатимиз раҳбари раислигида юқори мартабали раҳбарлар, ҳуқуқни муҳофаза қилиш идоралари вакиллари ва жамоатчилик вакиллари иштирокида тезкор йиғилиш бўлиб ўтди.

Бундан ташқари, президент томонидан Ҳукумат комиссияси тузилиб, талафотнинг оқибатларини бартараф этиш ва тўғоннинг бузилиш сабабларини ўрганиш вазифаси Бош вазир Абдулла Арипов зиммасига юклатилди.

Президент таъкидлаганидек, “…охирги оиланинг бошлари узра том ёпилмагунча, қуриб битирилган уйга қайтишмагунича комиссия иши тўхтамайди”. Шу вақт давомида комиссия, муболағасиз, куну тун ишламоқда.

Бундан ташқари, ҳар бир масъул раҳбар президент олдида фавқулодда вазиятни бартараф этиш бўйича амалга оширилган ишлар учун шахсан жавобгардир.

Давлат раҳбари учун асосий нарса иқтисодий зарар эмас, балки одамлар эканлигини яна бир бор таъкидлади. Президент Шавкат Мирзиёев жабрланган аҳоли билан бир неча бор учрашди. Давлат раҳбари “…ҳеч ким эътибордан четда қолмайди, барчага ёрдам кўрсатилади” деб таъкидлади.

Шунингдек, тошқиндан зарар кўрган ҳудудларда уй-жой ва инфратузилмани тиклашга қатъий ваъда бердилар. Президент: “Бир нарсани билинг, уйингиз таъмирланиб, сиз кўчиб кирмагунингизча тинчланмайман”. Шубҳасиз, давлат раҳбарининг бундай кайфияти ва қатъияти бир кечада кўп нарсасини йўқотган, жабрланганларга кучли маънавий ёрдам берди ва одамларнинг кўнглида яна ишонч уйғотди.

Бундан ташқари, табиий офатлар оқибатида етказилган зарарни қоплаш ва жабрланганларнинг оилаларига моддий ёрдам кўрсатиш учун бошланғич босқичда 100 миллиард сўм миқдорида давлат бюджетидан маблағ ажратилди. Давлат раҳбари таъкидлаганидек, вазият тўлиқ тикланмагунча зарур бўлганда қўшимча маблағ ажратилади.

Белгиланган вазифалар албатта ҳал қилинади. Бугунги кунга қадар бир қатор маҳаллаларда тозалаш бўйича кенг кўламли ишлар амалга оширилди. Президентнинг буйруғига биноан ҳуқуқ-тартибот идоралари аллақачон содир бўлган воқеаларни холис ва тўлиқ текширишни бошладилар. Сардоба сув омбори тўғонининг қисман емирилиши бўйича жиноий иш қўзғатилди.

Президент барча айбдорлар, уларнинг мансаб ва лавозимидан қатъий назар, жиддий равишда жазоланиши кераклигини айтди. Бу ҳеч ким воқеа сабабларини яшириш ёки унинг айбдорларини яшириш ниятида эмаслигини аниқ кўрсатмоқда.

Афсуски, Сардобадаги табиий офат натижасида қўшни Қозоғистондаги ҳудудлар ҳам сув остида қолди. Бироқ, бу ерда Ўзбекистон ўзини масъулиятли ва очиқ шерик сифатида кўрсатди.

Тошқин Қозоғистон ҳудудига етиб бориши билан, Шавкат Мирзиёев телефон орқали Қозоғистон раҳбари Қосим-Жомарт Тўқаев билан табиий офатлар оқибатларига қарши курашда ҳамкорлик ҳаракатларини муҳокама қилди. Бундан ташқари, Шавкат Мирзиёев қозоғистонликларга мурожаат қилиб, табиий офатдан афсусда эканлигини билдирди.

Табиий офат оқибатларини бартараф этишда икки мамлакат ҳукуматлари, тегишли вазирлик, маҳаллий ҳокимият ва экспертлар яқиндан ҳамкорлик қилишга келишиб олинди.

Ўзбекистонга Туркистон вилояти ҳокими У.Шукеев ташриф буюриши билан фавқулодда ҳолатни бекор қилиш бўйича биргаликдаги ҳаракатлар алгоритмини ишлаб чиқиш бўйича жиддий музокаралар олиб борилди.

Бундай конструктив ва масъулиятли позиция Қозоғистонда эътибордан четда қолмади. Бундан ташқари, Остона Ўзбекистоннинг тўғон бузилиши оқибатларини бартараф этиш борасидаги саъй-ҳаракатларини юқори баҳолади. Ўзбекистон сув тошқинидан зарар кўрган ҳудудларни тезроқ тиклаш чораларини кўриш истаги ҳам кенг қўллаб-қувватланмоқда.

Ушбу оғир даврда Ўзбекистонга самимий қўллаб-қувватлаш сўзлари Қирғизистон ва Тожикистон раҳбарлари томонидан ҳам билдирилди. Қайд этиш керакки, қўшни давлатларнинг бундай бирдамлиги президент Шавкат Мирзиёевнинг Марказий Осиёда яхши қўшничилик ва ҳамкорлик алоқаларини мустаҳкамлашга қаратилган минтақавий сиёсати натижасидир.

Сирдарёда юз берган воқеалар натижаларига кўра жуда жиддий хулосалар чиқарилди. Бундан ташқари республикадаги барча бундай гидротехник иншоотларнинг ишлаши учун янги сифат стандартлари. кучли ёмғир натижасида тупроқ эрозиясига учраган барча сув ҳавзалари, тўғонлар ва гидроелектростантсияларни текширишни буюрди.

Бундан ташқари, халқаро экспертлар иштирокида Сардоба тўғонининг тўлиқ экспертизаси ўтказилади. Сув хўжалиги вазирлиги томонидан катта гидротехник иншоотлар, сув тошқини ва кўчкилар хавфи бўлган жойларда кеча-кундуз штаб-квартиралари ташкил этилган.

Сирдарё вилоятидаги фожиа ҳақида гапирганда, халқимиз бирлиги ва ҳамжиҳатлиги яна бир тасдиғига айланди. Республиканинг барча вилоятларидан ғамхўр одамлар томонидан тўпланган гуманитар ёрдам сув тошқини бўлган ҳудудларга юборилди. Бир-икки кун ичида сув босган ҳудуднинг барча аҳолиси зарур нарсалар, кийим-кечак ва озиқ-овқат билан таъминланди. Ваҳоланки, кўплаб фуқароларнинг фикрига кўра, тезкор штаб гуманитар ёрдамни тўхтатишга мажбур бўлган.

Кўриб турганингиздек, кутилмаган фавқулодда вазиятга энг тезкор ва ҳар томонлама жавоб чоралари кўрилди. Бундан ташқари, оддий фуқаролар ҳам эътибордан четда қолмади. Аммо келажакда бундай воқеаларнинг такрорланишига йўл қўймаслик учун нима содир бўлганлигини ўрганиш биз учун ҳам муҳимдир. Бу борада бизнинг қандай қийинчиликларимиз бор?

Шубҳасиз, қурилиш соҳасида назорат масаласи долзарблигича қолмоқда. Ҳеч ким бу соҳадаги бўшлиқларни инкор қилмайди ёки кўзларини юмади. Шу билан бирга, уларни изчил ҳал қилишга алоҳида эътибор берилиши жуда муҳим. Сўнгги икки йил ичида президент қурилиш соҳасида давлат томонидан тартибга солиш ва назоратни такомиллаштириш, қурилиш материаллари сифатини оширишга қаратилган 10 дан ортиқ норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни имзолади.

Шу мақсадда 2018 йилда Қурилиш вазирлиги ташкил этилди, вазирлик таркибида қурилиш жараёнларининг сифати ва мувофиқлигини техник назорат қилиш учун масъул бўлган Қурилиш соҳасидаги назорат инспектсияси ҳам фаолият кўрсатмоқда.

Минтақани ривожлантиришнинг стратегик объекти бўлган Сардоба сув омборини тўлиқ тиклаш ҳам муҳим аҳамиятга эга. Бу улкан сув омбори Жиззах ва Сирдарё вилоятлари чўлларидаги ерларни суғоришга имкон беради. Сардоба сув омбори қурилиши билан Сирдарё ва Жиззах вилоятида суғориш муаммолари деярли 100% ҳал қилинди. Зарар етган ҳудудларни тиклаш, аҳолининг нормал ҳаётга қайтиши билан қуйилган талаб нафақат муҳим, балки жуда зарурдир.

Албатта, бу аянчли вазият шуни кўрсатдики, ҳеч ким ҳеч нарсадан бехавотир эмас, биз ҳали ҳам табиат олдида ожизмиз. Бироқ, ушбу фожиадан амалий сабоқ олиш ва турли хил назариялар ва тахминларни бўрттиришда иштирок этмаслик муҳим. Энди биз мавжуд энергияни яратишга йўналтиришимиз ва вазиятни ёмонлашмаслигига ҳаракат қилишимиз керак.

Facebook Comments