Ўз жонига қасд қилиш бу охири йўқ йўл...

Ўз жонига қасд қилиш мавзусини кўтариб, унга бевосита боғлиқ бўлган турли хил саволларни бермаслик қийин.

Шунингдек, китоблардаги баъзи сюжетлар менинг хотирамда пайдо бўлиб, у эрда ўз жонига қасд қилиш мавзуси қандайдир ҳолатда акс эттирилган. Демак, Ф.М. Достоевскийнинг “Жинлар” асарида ёзилишича биз ўзгача бир характерга эгамиз.

Муҳандис Кирилов - ўз жонига қасд қилиш билан шуғулланувчи шахс бу Худодан қутулиш, “ўлим қўрқуви оғриғи”дан бошқа нарса йўқ ва иродасини ифода этиш ва шу тариқа инсонни ўзини Худога тенглаштириши билан қиёслаган.

И.Буниннинг Митин севгиси фожиали якун топади, бу ерда руҳий оғриқдан азоб чекаётган йигит севгилисини йўқотиш учун куч тополмай револьвердан ўқ отади. Шунингдек, мен “Ўз жонига қасд қилиш клуби”ни эслайман. Ҳар ким бориши мумкин бўлган тирик мурдалар макони. Клуб билан шартнома имзолагач, 40 фунт тўланади ва кейин клубнинг ҳар бир аъзоси “жентелмен” каби ўзини ўлдиради. Кейинги “жабрланувчи” ва “ижрочи” тасодифий танланади ва сирли ва даҳшатли раис” ҳаммасини бошқаради.

Ўз жонига қасд қилишнинг аянчли ҳикоясини Гёте бизга центиментал “Ёш Вертернинг азоблари” романида етказади, унда умидсиз севгилиси эҳтиёткорлик билан қадам ташлашга қарор қилади. Кейинчалик роман қаҳрамонига ўша даврнинг таъсирчан романтикалари эргашган ва баъзи мамлакатларда ушбу китобни тарқатиш тақиқланган.

Одамларни ўз жонига қасд қилишга нима мажбур қилмоқда? Ушбу кўнгилсиз ҳолат юз беришига нима таъсир қилади ва ундан қандай қочиш мумкин? Келинг, буни тушунишга ҳаракат қилайлик.

Статистикага кўра, ҳар йили дунё бўйлаб 160 минггача одам ўз ҳаётини қурбон қилади. Уларнинг орасида ўспиринлар кўпчиликни ташкил қилади. Ижтимоий тармоқларда кенг тарқалган ўз жонига қасд қилувчи табиатнинг виртуал ўйинлари (Мовий кит, Тихий дом ва бошқалар), айнан ўсмирлрга қаратилган. Сўнгги ўн йил ичида ёшлар орасида ўз жонига қасд қилиш ҳолатлари уч баравар кўпайди.

Турли мамлакатлар жумладан, ўз жонига қасд қилиш даражаси дунёдаги энг юқори кўрсаткичлардан бири бўлиб қолмоқда. 2016 йил апрель ҳолатига кўра, бу 100 минг кишига 15,4 нафарни ташкил этади. Тадқиқотчилар Россияда алкоголизм ва гиёҳвандликнинг юқори даражаси билан ўз жонига қасд қилиш ҳолатлари ўртасида чамбарчас боғлиқлик борлигини таъкидламоқда. Ҳар йили 15-19 ёшдаги ўн икки ўспириннинг бири ўз жонига қасд қилишга интилади: ёшликдаги инқироз, кераксиз севги, ажралиш, турмуш ўртоғининг ўлими, оиланинг йўқлиги, даволаб бўлмайдиган касаллик, иш йўқлиги, ёлғизлик.

Олимларнинг таъкидлашича, ўз жонига қасд қилишнинг умумий мақсади онгни тўхтатиш, уни ўчириб қўйишдир, бу эса азоб чекаётган одам томонидан ҳаётнинг оғир ва қийноқли муаммоларидан чиқишнинг ягона ишончли усули деб ҳисобланади. Ўз жонига қасд қилишнинг асосий ҳаракатлантириш кучи - бу ўз жонига қасд қилишдан қочишга бўлган ҳаракат жараёнидаги руҳий оғриқ.

Ўзининг қулларига ҳаётни ато этган Аллоҳ Таоло бизни нафақат бошқаларга, балки ўзимизга ҳам зиён етказишни қатъиян ман этган. Шунинг учун одамлардан ҳеч бири бизни яшаётган ҳаётдан маҳрум қилишга ҳақли эмас. Ислом, христианлик ва иудаизмда ўз жонига қасд қилиш ҳолати нисбатан жуда салбий ҳолатдир. Қуръонда айтилганидек (маъноси): “Ўзингизни ўлдирманг!. Дарҳақиқат, Аллоҳ сизларга раҳмлидир. (Нисо сураси, 29-оят)

Мусулмон, биринчи навбатда, тушкунликка тушмаслик унинг руҳига тушмаслиги кераклигини тушуниши шарт. Одамларни тушкунликка соладиган ҳолатлар бошқача бўлиши мумкин - яқин кишининг йўқолиши, жиддий касаллик, бахтсиз ҳодиса ва бошқалар. Бироқ, буларнинг барчаси - Қодир Аллоҳ бизга юборган синовлар эканлигини тушунишимиз керак.

Қуръон: “Албатта, ҳар бир оғирлик учун енгиллик келади” (Шарҳ сураси, 5-оят). Пайғамбар Муҳаммад (С.А.В.) ҳам айтганлар: “Мўминга бирон бир қайғу, ташвиш ёки бахтсизлик келса ҳам, бу унинг гуноҳлари олдидаги мағлубиятга учраши эмас, гарчи у тикан билан ўралган бўлса ҳам” (Имом Бухорий).

Бу ҳолда Пайғамбаримиз сийратини эслаш фойдали бўлади. У болалигидан ўлимгача қанча қийинчиликларни бошдан кечирди! Унинг болалиги етимлигида қанчалик қийин ўтганини ва Исломга даъват пайтида у қандай таъқиқларга учраганини эслашнинг ўзи кифоя. Шунингдек, у ва унинг шериклари қандай қийинчиликлар ва хавф-хатарларга дуч келган ва шундай ҳолатда ҳам Яратганнинг муқаддас Каломини Ер юзига ёйишни уддаладилр.

Шуниси ажабланарлики, ёлғизлик ҳам мусулмоннинг тушкунлигига сабаб бўлмайди. Биринчидан, шуни ёдда тутиш керакки, ҳеч биримиз ёлғиз эмасмиз, чунки ҳаммасини кўриб турган Қодир ва абадий Яратгувчи зот жонимизни олишга буйруқ беради холос. Иккинчидан, Ислом бизни оилавий алоқаларни, яхши қўшничилик алоқаларини сақлашга ўргатади ва ҳар қандай тирик мавжудотга нисбатан меҳр-шафқатли муносабат билан бизни тарбиялайди.

Учинчидан, эслатиб ўтамизки, жамоавий ибодат ҳам Исломда рағбатлантирилган ҳаракатларнинг биридир. Бу мусулмонларнинг бирлашишига, уларнинг дўстлигига ва ўзаро ёрдам бериш ҳолатига олиб келади.

Азиз инсон бу дунёдаги муаммоларни важ қилиб ўзингизни ўлдирманг, зеро инсон бу дунёдаги энг азиз неъмат, унинг жони эса ундан ҳам азиздир!

Фикрлар

Фикрлар мавжуд эмас